Historia hymnu
Stabat Mater Dolorosa (łac. "Stała Matka bolejąca") jest hymnem łacińskim z XIII wieku. Autorstwo jest sporne - tradycja przypisuje go Jacopone da Todi (1230-1306), franciszkaninowi, ale możliwymi autorami są też: Grzegorz IX, Innocenty III lub anonimowy autor. Tekst hymnu liczy 20 strof (60 wierszy) w rytmicznym metrum trochejcznym.
Hymn był pierwotnie używany w nabożeństwach pasyjnych w zakonie franciszkanów. W 1727 roku papież Benedykt XIII włączył go do Mszału Rzymskiego jako sekwencję na Święto Matki Bożej Bolesnej (15 września).
Treść i teologia
Stabat Mater jest kontemplacją Maryi stojącej pod krzyżem Jezusa. Pierwsza część (zwrotki 1-10) opisuje ból Maryi. Druga część (11-20) jest modlitwą prośby: "Uczyń, by serce moje gorzało miłością do Chrystusa Boga, by spodobało Mu się we mnie." Medytacja nad bólem Maryi prowadzi do pragnienia uczestnictwa w Pasji Chrystusa.
Kluczowy teologicznie wers: "Flamma ne urar succensus" - "Niech nie będę spalony płomieniem" - prośba o ochronę w dniu sądu. Maryja-orędowniczka jest symbolem nadziei dla grzesznika stojącego przed sądem Bożym.
Muzyczne opracowania
Stabat Mater jest jednym z najczęściej opracowywanych muzycznie tekstów sakralnych. Arcydzieła: Giovanniego Pierluigiego da Palestriny (1590), Antonia Vivaldiego (1727), Giovanniego Battisty Pergolesiego (1736 - na łożu śmierci, dzieło ostatnie), Josepha Haydna, Franza Schuberta, Antonina Dvorzaka, Karola Szymanowskiego. Stabat Mater Szymanowskiego (1926) jest jednym z największych polskich dzieł muzycznych.
W liturgii i nabożeństwach
Stabat Mater śpiewane jest podczas Drogi Krzyżowej, nabożeństw maryjnych w Wielkim Poście i na Święto Matki Bożej Bolesnej. W Polsce istnieją piękne polskie przekłady i parafrazy - znana "Stała Matka Boleściwa" jest jedną z najpiękniejszych pieśni Wielkiego Postu w polskich kościołach.