Cztery cnoty i sprawiedliwość
W tradycji filozoficzno-teologicznej sprawiedliwość (łac. iustitia) jest jedną z czterech cnót kardynalnych. Arystoteles definiował ją jako "stałą wolę oddawania każdemu, co mu się należy." Tomasz z Akwinu rozwinął: sprawiedliwość zamienna (do równoważnych świadczeń), sprawiedliwość rozdzielcza (odpowiedni podział dóbr według potrzeb i zasług), sprawiedliwość legalna (obowiązki wobec społeczeństwa).
Termin "sprawiedliwość społeczna" w sensie współczesnym pojawił się w XIX wieku - u jezuity Luigiego Tapparelli. Pius XI użył go w encyklice "Quadragesimo Anno" (1931) dla opisania konieczności reform strukturalnych.
Opcja preferencyjna na rzecz ubogich
Jedną z najważniejszych zasad katolickiej nauki społecznej jest "opcja preferencyjna na rzecz ubogich" - pojęcie rozwinięte przez teologię wyzwolenia i przejęte przez Magisterium. Jan Paweł II pisał w Sollicitudo Rei Socialis (1987): "Opcja lub miłość preferencyjna na rzecz ubogich jest opcją specjalną lub pierwszeństwo w praktyce chrześcijańskiej miłości."
Nie chodzi o "opcję ekskluzywną" (tylko dla ubogich), lecz o pierwszeństwo w uwadze i działaniu. W każdej decyzji społecznej, politycznej i ekonomicznej priorytetem jest pytanie: co to oznacza dla najuboższych?
Zasada pomocniczości
Zasada pomocniczości (subsydiarności) głosi, że sprawy powinny być rozwiązywane na możliwie najniższym szczeblu - przez jednostkę, rodzinę, lokalne społeczności, zanim ingeruje państwo. Pius XI sformułował ją klasycznie: "Nie wolno jednostkom wydzierać i na społeczeństwo przenosić tego, co mogą wykonać własną inicjatywą."
- Godność osoby ludzkiej - fundamentalna i nienaruszalna
- Dobro wspólne - cel wszelkiej organizacji społecznej
- Zasada pomocniczości - decyzje na najniższym możliwym szczeblu
- Zasada solidarności - odpowiedzialność za siebie nawzajem
Kościół i polityka
Kościół nie rekomenduje konkretnych partii politycznych ani systemów - naucza zasad, których realizacja w konkretnych systemach należy do kompetencji świeckich. "Apostolicum Actuositatem" Soboru podkreśliło: katolicy świeccy mają obowiązek angażowania się w życie społeczne i polityczne według katolickich zasad, nie czekając na dyspozycje hierarchii w każdej sprawie.