Rerum Novarum - wielka karta pracy
Encyklika Leona XIII "Rerum Novarum" (1891) jest punktem wyjścia nowoczesnej katolickiej nauki społecznej. Papież pisał w obliczu rewolucji przemysłowej: robotnicy żyją w nieludzkich warunkach, a Kościół musi zabrać głos. Encyklika odrzuciła zarówno liberalny kapitalizm (który redukuje pracownika do towaru) jak i socjalizm (który znosi własność prywatną).
Leon XIII bronił: prawa do godziwej płacy, prawa do odpoczynku, prawa do zrzeszania się w związki zawodowe, prawa robotniczej rodziny do godziwego życia. To był rewolucyjny dokument, który zapoczątkował katolicką tradycję "trzeciej drogi" między kapitalizmem a socjalizmem.
Jan Paweł II o pracy
Encyklika "Laborem Exercens" (1981) Jana Pawła II pogłębiła teologię pracy. Kluczowa kategoria: praca w wymiarze "podmiotowym" i "przedmiotowym". Wymiar przedmiotowy - to, co człowiek wytwarza. Wymiar podmiotowy - kim się staje człowiek przez pracę.
Papież podkreślał: praca jest dobrodziejstwem, bo wyraża i pogłębia człowieczeństwo. Człowiek "panując" nad ziemią przez pracę uczestniczy w Bożym dziele stworzenia. Wyzysk niszczy nie tylko warunki materialne pracownika, ale jego godność i człowieczeństwo.
Praca a odpoczynek - szabat
Katolicka nauka społeczna broni prawa do odpoczynku. Niedzielny odpoczynek to nie tylko ekonomiczna konieczność, ale akt wiary: człowiek wyznaje, że nie jest jedynie producentem. Przykazanie Szabatu ma głęboki sens antropologiczny: człowiek jest więcej niż jego praca.
- Prawo do godziwej płacy - minimum godnego utrzymania rodziny
- Prawo do bezpiecznych warunków pracy
- Prawo do zrzeszania w związki zawodowe
- Prawo do niedzielnego odpoczynku
- Zakaz pracy dzieci poniżej określonego wieku
Ekonomia i Ewangelia
Franciszek w "Evangelii Gaudium" (2013) skrytykował "ekonomię wykluczenia", która traktuje człowieka jako "resztki". "Taka gospodarka zabija" - pisał. Kościół nie proponuje gotowego systemu ekonomicznego, ale stawia zasady: godność człowieka jest nienaruszalna, dobro wspólne jest ważniejsze od prywatnego zysku, opcja preferencyjna na rzecz ubogich.