Nawrócenie i jezuici
Franciszek Ksawery urodził się w 1506 roku w Basque Country (Hiszpania) w szlacheckiej rodzinie. Studiował w Paryżu, gdzie poznał Ignacego Loyolę. Początkowo Ignacy nie robił na Franciszku wrażenia - ambitny Bask szukał kariery akademickiej. Ale słowa Ignacego: "Co pomaga człowiekowi, jeśli cały świat zyska, a duszę swoją straci?" ostatecznie trafiły do serca Franciszka.
W 1534 roku Franciszek złożył na Montmartre śluby zakonne z Ignacym i pięcioma innymi - fundament Towarzystwa Jezusowego. W 1537 roku wyświęcony na kapłana.
Indie, Japonia, Chiny
W 1541 roku Franciszek wyruszył do Indii - misja zlecona przez papieża na prośbę króla Portugali. W Goa przez kilka lat ewangelizował rybakow i ubogich, chrzcząc tysiące ludzi. Uczył się języków lokalnych i dostosowywał metody do kultury.
W 1549 roku był pierwszym chrześcijańskim misjonarzem w Japonii. Przez dwa lata chrzcił setki ludzi. Dostrzegł, że klucz do Japonii leży w Chinach - wielka cywilizacja, której Japończycy szanują kulturę. Wyruszył w kierunku Chin, ale zachorował i zmarł 3 grudnia 1552 roku na wyspie Sancian u bram Chin, w wieku 46 lat.
Metody misyjne
Franciszek był pionierem inkulturacji misyjnej - dostosowania ewangelizacji do kultury lokalnej. W Japonii dostrzegł, że misja musi rozmawiać z elitami intelektualnymi, nie tylko z ludem. Uczył się japońskich zwyczajów i języka. Jego korespondencja z Ignacym i współbraćmi jest bezcennym dokumentem misyjnej refleksji XVI wieku.
Patronat i relikwie
Franciszek Ksawery został kanonizowany w 1622 roku razem z Ignacym Loyolą, Teresą z Ávili, Filipem Neri i Izydorem Rolnikiem. Jego ciało spoczywa w Goa (Indie) - jest jednym z najbardziej pielgrzymkowych miejsc w Azji. Co dziesięć lat (ostatnio w 2024 roku) odbywa się uroczyste wystawienie relikwii gromadzące miliony pielgrzymów.