Biblijny obraz odkupienia
Biblia używa wielu obrazów na opisanie zbawczego dzieła Chrystusa. Każdy z nich ukazuje inny wymiar tej wielowymiarowej tajemnicy. "Odkupienie" (gr. apolutrosis) pochodzi z języka handlu niewolnikami - wykup z niewoli za cenę. Chrystus jest "ceną wykupu" za ludzkość (1 Tm 2,6).
"Pojednanie" (gr. katalage) - Chrystus jest pośrednikiem, który usuwa wrogość między Bogiem a człowiekiem grzesznym (2 Kor 5,18-21). "Usprawiedliwienie" (gr. dikaiosis) - Bóg ogłasza grzesznika sprawiedliwym przez wiarę w Chrystusa (Rz 3,24-26). "Zbawienie" (gr. soteria) - wybawienie z niebezpieczeństwa wiecznej śmierci.
Teorie odkupienia
Teologia katolicka wypracowała kilka teorii wyjaśniających mechanizm odkupienia. Nie są one dogmatami, lecz pomocnymi ujęciami teologicznymi:
- Teoria zadośćuczynienia (Anzelm) - Chrystus daje Bogu nieskończone zadośćuczynienie za nieskończoną obrazę grzechu
- Teoria moralna (Abelard) - Chrystus objawia miłość Bożą, która wyzwala człowieka przez wzbudzenie miłości odwzajemnionej
- Teoria chrystus victor - Chrystus pokonuje szatana i śmierć jako kosmicznych ciemięzców człowieka
- Teoria uczestnictwa - Chrystus bierze na siebie ludzki los, by człowiek mógł uczestniczyć w życiu Bożym
Odkupienie a sakramenty
Odkupienie Chrystusa nie jest tylko historycznym wydarzeniem z przeszłości - jest stale aktualizowane w sakramentach Kościoła. Chrzest "zanurza" w śmierci i zmartwychwstaniu Chrystusa (Rz 6,3-4). Eucharystia uobecnia Ofiarę Krzyża. Spowiedź stosuje owoce odkupienia do konkretnej osoby w jej konkretnych grzechach.
Katechizm poucza (KKK 1992): "Usprawiedliwienie zostało wysłużone przez Mękę Chrystusa, który ofiarował się na krzyżu jako żywa, święta i miła Bogu ofiara, a Jego Krew stała się narzędziem przebłagania za grzechy wszystkich ludzi."
Odkupienie a wolność człowieka
Odkupienie nie znosi wolności człowieka - zakłada ją. Każdy człowiek musi osobiście przyjąć łaskę zbawienia przez wiarę i chrzest. Powszechna wola zbawcza Boga (1 Tm 2,4: "Bóg chce, aby wszyscy ludzie byli zbawieni") nie jest automatycznym zbawieniem wszystkich. Kościół uczy o realnej możliwości wiecznego odrzucenia przez człowieka, który definitywnie odwraca się od Boga.