Prolog Jana - teologia wcielenia
Ewangelia Jana zaczyna się od hymnu o Słowie: "Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga i Bogiem było Słowo... A Słowo stało się Ciałem i zamieszkało wśród nas" (J 1,1.14). Ten tekst zawiera najgłębsze streszczenie tajemnicy Wcielenia: odwieczny Logos (Słowo, Rozum, Sens) - przez którego wszystko zostało stworzone - wchodzi w ludzką historię, przyjmując ludzkie ciało w łonie Maryi.
Termin "Wcielenie" (łac. incarnatio - "ucieleśnienie") wyraża, że Syn Boży przyjął prawdziwe ludzkie ciało i duszę - stając się w pełni człowiekiem, nie przestając być w pełni Bogiem.
Definicja dogmatyczna - Chalcedon 451
Pierwsze wieki Kościoła toczyły spory chrystologiczne. Arianie twierdzili, że Chrystus jest tylko najdoskonalszym stworzeniem, nie Bogiem. Nestorianie rozdzielali dwie natury tak ostro, że w praktyce Jezus był dwoma osobami. Monofizyci twierdzili, że po Wcieleniu w Chrystusie jest tylko jedna natura (boska).
Sobór Chalcedoński (451) zdefiniował ortodoksję: Jezus Chrystus jest jedną Osobą w dwóch naturach - boskiej i ludzkiej - bez mieszania (niezmieszanie), bez przemiany, bez rozdzielania, bez rozłączania. Dwie natury współistnieją w jednej Boskiej Osobie (hipostazie) Syna.
Dlaczego Bóg stał się człowiekiem?
Teologia katolicka podaje kilka odpowiedzi na pytanie "cur Deus homo?" (dlaczego Bóg stał się człowiekiem?). Święty Anzelm z Canterbury widział odpowiedź w zadośćuczynieniu za grzech - człowiek jest winny Bogu nieskończone zadośćuczynienie, którego sam nie może dać, a które może dać tylko Bóg-Człowiek.
Święty Tomasz widział możliwość, że Wcielenie nastąpiłoby nawet bez grzechu - jako dopełnienie dzieła stworzenia. Duns Szkot rozwijał tę "Scotystyczną" teorię: Bóg odwiecznie pragnął mieć doskonały obraz siebie w stworzeniu - Chrystusa - i celem Wcielenia jest chwała Boża, nie tylko odkupienie.
Wcielenie a godność człowieka
Tajemnica Wcielenia mówi coś fundamentalnego o człowieku. Bóg chciał być jednym z nas - wziął na siebie ludzką skórę, ludzkie zmęczenie, ludzki ból i ludzką śmierć. To najgłębsze potwierdzenie godności człowieka jakie możliwe. Jan Paweł II pisał: "Człowiek, który chce zrozumieć siebie do końca - (...) musi przybliżyć się do Chrystusa. Odkupienie, które dokonało się przez Krzyż, przywróciło człowiekowi (...) jego pełną godność."