Kto napisał i kiedy
Apokalipsa (gr. apokalypsis - "objawienie, odsłonięcie") została napisana przez Jana - tradycja identyfikuje go z Janem Apostołem lub z "Janem Widzącym" z Patmos. Powstała prawdopodobnie w czasach prześladowań cesarza Domicjana (ok. 95 r. n.e.), choć niektórzy datują ją wcześniej. Adresaci: siedem Kościołów w Azji Mniejszej - Efez, Smyrna, Pergamon, Tiatyra, Sardes, Filadelfia, Laodycea.
Kontekst jest kluczowy: chrześcijanie doświadczali prześladowań i musieli kłaniać się cesarzowi jako "Kyrios" (Pan). Apokalipsa mówi: jeden jest Kyrios - Jezus Chrystus. Bestia (Rzym) zostanie pokonana. Bóg dzierży historię w swoich rękach.
Gatunek literacki - apokaliptyka
Apokalipsa należy do gatunku apokaliptycznego - popularnego w judaizmie II-I w. p.n.e. i I w. n.e. (1 Henoch, 4 Ezdrasz, Apokalipsa Barucha). Cechy gatunku: wizje symboliczne, liczby i kolory jako kody, dualizm dobra i zła, determinizm eschatologiczny (historia zmierza ku ustalonemu celowi), nadzieja dla prześladowanych.
Błędem jest czytanie Apokalipsy jako proroctwa o szczegółowych wydarzeniach przyszłości. Jest to "list pasterski" do konkretnych wspólnot, używający języka symbolicznego dostępnego ówczesnym odbiorcom.
Kluczowe symbole
Liczba 666 - "liczba bestii" - w żydowskiej gematrii (system liter-cyfr) odpowiada Neronowi Cezarowi lub Domicjanowi. Siedem pieczęci, trąb i czasz gniewu - rytmiczne struktury sądów Bożych. Babilon - symbol Rzymu jako władzy prześladowczej. Nowe Jeruzalem - Kościół triumfujący, oblubienica Baranka.
Baranek (gr. Arnion) - Jezus Chrystus ukrzyżowany i zmartwychwstały jest głównym bohaterem Apokalipsy. Paradoks: Baranek zabitych zwycięża. Moc Boża działa przez słabość i ofiarę, nie przez przemoc.
Przesłanie dla dziś
Apokalipsa jest księgą nadziei. Jej podstawowe przesłanie: Bóg panuje, historia ma cel, prześladowania nie mają ostatniego słowa. "Bóg otrze z oczu wszelką łzę" (Ap 21,4) - to obietnica dla każdego, kto cierpi.
Czytając Apokalipsis, należy pytać: co ten obraz mówił pierwotnym odbiorcom? Co to mówi nam o Bogu, o historii, o nadziei? Unikać: dosłownego traktowania liczb i symboli jako "kodu" przyszłych wydarzeń politycznych.