Co to jest łaska
Łaska (łac. gratia) to dar Boga dla człowieka - dar, który przekracza naturalne możliwości ludzkiej natury i ukierunkowuje człowieka na udział w Bożym życiu. Kościół naucza (KKK 1996-2000), że łaska jest "uczestnictwem w życiu Bożym" - nie tylko pomocą zewnętrzną, lecz wewnętrzną przemianą człowieka przez Ducha Świętego.
Teologia łaski jest jednym z najtrudniejszych działów teologii - tu toczono najostrzejsze spory (Augustyn vs Pelagiusz, tomizm vs molinizm, jansenizm). Zrozumienie łaski wymaga rozróżnienia kilku jej rodzajów.
Łaska uświęcająca (habitualna)
Łaska uświęcająca (gratia sanctificans, gratia habitualis) to stały, trwały dar Boga, który przebywa w duszy jako uczestnictwo w Bożej naturze (2 P 1,4: "staniecie się uczestnikami Boskiej natury"). Jest to ten stan duszy, który teologowie nazywają "stanem łaski" lub "stanem przyjaźni z Bogiem".
Łaska uświęcająca jest udzielana przez chrzest (pierwsze nawiedzenie) i odbudowywana przez spowiedź po grzechu ciężkim. Eucharystia, bierzmowanie i inne sakramenty pomnażają ją. Grzech ciężki niszczy łaskę uświęcającą - stąd powaga grzechu śmiertelnego.
Łaska uczynkowa (aktualna)
Łaska uczynkowa (gratia actualis) to każde konkretne "poruszenie" Boga w duszy człowieka - natchnienie do dobrego czynu, oświecenie umysłu, wzmocnienie woli. Jest przemijająca - działa w konkretnym momencie, zachęcając do konkretnego dobra lub powstrzymując od konkretnego zła.
Człowiek może łasce uczynkowej odpowiedzieć lub ją odrzucić - to kwestia wolnej woli. Teologia katolicka naucza, że do każdego dobrego czynu nadprzyrodzonego potrzebna jest łaska uczynkowa. Bez niej człowiek nie może zrobić niczego dla zbawienia.
Kontrowersje o łasce - Pelagiusz i Augustyn
W V wieku Pelagiusz nauczał, że człowiek własną wolą może osiągnąć zbawienie, a łaska jest jedynie zewnętrzną pomocą i przykładem. Augustyn z Hippony odparł: bez łaski człowiek nie może nawet chcieć dobra - grzech pierworodny zranił wolę tak głęboko, że potrzebuje Bożego uzdrowienia. Sobór w Kartaginie (418) i Orange (529) potępił pelagianizm i semiPelagianizm.
Spory o relację łaski i wolnej woli (tomizm: premoción fisica; molinizm: scientia media) trwały wiekami i nie są do dziś ostatecznie rozstrzygnięte. Kościół strzeże obu biegunów: łaska jest absolutnie konieczna; wolna wola człowieka jest realna.