Kontekst i struktura
Kazanie na Górze zajmuje rozdziały 5-7 Ewangelii Mateusza. Jezus "wstąpił na górę" - nawiązanie do Mojżesza na Synaju i przekazania Prawa. Jezus jednak nie tylko interpretuje dawne Prawo - "słyszeliście, że powiedziano (...), a Ja wam powiadam" - On je wypełnia i radykalizuje.
Kazanie zawiera: Osiem błogosławieństw (5,3-12), obraz soli i światła (5,13-16), antytezę Prawa (5,17-48), pouczenia o jałmużnie, modlitwie i poście (6,1-18), Modlitwę Pańską (6,9-13), ostrzeżenia o bogactwie i sądzeniu (6,19-7,6), obietnicę wysłuchania modlitwy (7,7-11) i złotą regułę (7,12).
Osiem błogosławieństw - rewolucja wartości
Błogosławieństwa (gr. makarioi - "szczęśliwi, błogosławieni") są "portretem Jezusa" i zarazem opisem chrześcijańskiego szczęścia. Wstrząsają ludzką logiką: błogosławieni nie są bogaci, potężni i pewni siebie - lecz ubodzy duchem, cisi, miłosierni, czystego serca, prześladowani.
Każde błogosławieństwo ma dwie części: opis postawy i obietnicę. Obietnice są eschatologiczne - Królestwo Niebieskie, ziemia, miłosierdzie, oglądanie Boga, synostwo Boże. Jezus nie obiecuje natychmiastowej nagrody na ziemi - obiecuje eschatologiczną pełnię dla tych, którzy teraz żyją "logiką Ewangelii" wbrew logice świata.
Antyteza Prawa - radykalizacja Dekalogu
Sześć "antytez" (Mt 5,21-48) zaskakuje. "Słyszeliście, że powiedziano: Nie zabijaj (...) A Ja wam powiadam: Każdy kto się gniewa na brata swego, winien będzie sądu." Jezus nie znosi Prawa - pogłębia je do poziomu serca. Grzech zaczyna się od wnętrza: od gniewu, pożądania wzrokiem, kłamstwa, zemsty.
Kulminacja: "Będziecie więc wy doskonali, jak doskonały jest Ojciec wasz niebieski" (5,48). To nie humanistyczny optymizm - to wezwanie do uczestnictwa w Bożej miłości, możliwe tylko przez łaskę.
Złota reguła i fundament domu
Kazanie kończy się "złotą regułą" (7,12): "Wszystko, co chcielibyście, żeby wam ludzie czynili, i wy im czyńcie." To pozytywna sformułowanie zasady etyki obecne we wszystkich wielkich religiach - w Ewangelii nabiera głębi, bo wynika z doświadczenia Bożej miłości. Kto poczuł się kochany przez Boga, może i chce kochać innych.