Evangelist — biografia, kult i znaczenie
Ewangelista to termin występujący w Nowym Testamencie, odnoszący się do osób głoszących Ewangelię. Choć nie jest to stopień hierarchiczny, funkcja ta miała ogromne znaczenie dla rozwoju wczesnego Kościoła. Ewangeliści byli kluczowymi postaciami w szerzeniu wiary chrześcijańskiej, a ich działalność stała się fundamentem hagiografii.
Życiorys
Termin "ewangelista" pojawia się w Nowym Testamencie trzykrotnie: w Dziejach Apostolskich 21,8, Liście do Efezjan 4,11 oraz Drugim Liście do Tymoteusza 4,5. Wskazuje on na osoby zaangażowane w głoszenie Dobrej Nowiny, niekoniecznie związane z hierarchią kościelną. Ewangeliści, tacy jak Marek, Mateusz, Łukasz i Jan, są najbardziej znani z autorstwa czterech Ewangelii kanonicznych. Ich życiorysy są często oparte na tradycji i hagiografii, a nie na źródłach historycznych.
Duchowość i nauczanie
Duchowość ewangelistów była głęboko zakorzeniona w nauczaniu Jezusa Chrystusa. Ich pisma odzwierciedlają różne perspektywy teologiczne i kulturowe, dostosowane do potrzeb różnych wspólnot chrześcijańskich. Ewangeliści syntetyzowali nauki Jezusa, dodając kontekst historyczny i teologiczny, co miało na celu umocnienie wiary i tożsamości wczesnych chrześcijan.
Kult i patronat
Ewangeliści, zwłaszcza autorzy czterech Ewangelii, są czczeni jako święci w wielu tradycjach chrześcijańskich. Ich wspomnienia liturgiczne są obchodzone w różnych terminach, podkreślając ich znaczenie w historii Kościoła. Kult ewangelistów rozwijał się wraz z hagiografią, która dostarczała opowieści o ich życiu i cudach, umacniając ich pozycję jako wzorów do naśladowania.
Dziedzictwo i znaczenie
Dziedzictwo ewangelistów jest nieocenione dla chrześcijaństwa. Ich pisma stanowią fundament wiary i praktyki religijnej. Hagiografia, rozwijająca się na bazie ich życia, wzbogaciła tradycję chrześcijańską, dostarczając inspiracji i nauk na przestrzeni wieków. Ewangeliści pozostają symbolem gorliwości w głoszeniu Ewangelii i wzorem dla wszystkich, którzy pragną służyć Kościołowi.
Opracowanie hagiograficzne
**Ewangelista** — W Nowym Testamencie słowo to w formie rzeczownikowej występuje tylko trzykrotnie: Dz 21,8; Ef 4,11; 2 Tm 4,5. Wydaje się ono wskazywać nie tyle na stopień we wczesnej hierarchii kościelnej, ile na funkcję. Apostołowie byli bowiem ewangelistami, o ile głosili Ewangelię (Dz 8,25; 14,20; 1 Kor 1,17); Filip był zarówno diakonem (Dz 6,5), jak i ewangelistą (Dz 8,4-5; 40; 21,8); podobnie święty Tymoteusz był przez świętego Pawła zachęcany do pełnienia dzieła ewangelisty (2 Tm 4,5).Z różnych stwierdzeń zawartych w Nowym Testamencie możemy z pewnym prawdopodobieństwem wywnioskować, że ewangelistami byli wędrowni misjonarze, niekiedy uroczyście wyznaczani, jak miało to miejsce w przypadku świętych Pawła i Barnaby (Dz 13,1-3), aby podróżować i głosić Ewangelię, jednak czasami mający stałe miejsce zamieszkania, jak Filip w Cezarei i Tymoteusz w Efezie. Byli oni obdarzeni szczególnym charyzmatem głoszenia tym, którzy nie znali wiary chrześcijańskiej, i torowania drogi dla bardziej gruntownej i systematycznej pracy pasterzy i nauczycieli. Ich urząd jako taki nie wydaje się jednak sięgać dalej; tak więc, na przykład, z Dziejów Apostolskich 8,4 i nast. dowiadujemy się, że Filip, który z powodzeniem głosił w Samarii i ochrzcił wielu, nie był uprawniony do udzielania Ducha Świętego nawróconym (w. 14). Zgodnie z tym święty Paweł w swoim wykazie darów udzielonych przez Chrystusa dla zbudowania Kościoła, Ef 4,11 (w 1 Kor 12,28 są one pominięte), wymienia ewangelistów na trzecim miejscu, dopiero po Apostołach i Prorokach. W pismach Ojców Apostolskich nie ma wzmianki o ewangelistach; wędrowni misjonarze są czasami nazywani „apostołami”, a czasami, jak w Didache, określani są mianem „nauczycieli”.
W późniejszej literaturze kościelnej słowo ewangelista, być może sporadycznie używane jeszcze przez pewien czas w swoim dawnym znaczeniu (Euzebiusz, Historia kościelna V,10), w większości części Kościoła otrzymało inne znaczenie. Stosowane okazjonalnie do lektora w liturgii (Konstytucje apostolskie III), a nawet do diakona (Liturgia świętego Jana Chryzostoma, PG LXIII, 910), zostało stopniowo ograniczone do autorów czterech Ewangelii (Euzebiusz, Historia kościelna III,39 itd.). Wyłącznie w tym znaczeniu używa go współczesna, powszechna mowa.
Już w II wieku pisarze chrześcijańscy szukali w wizji Ezechiela (1,5 i nast.) oraz w Apokalipsie (4,6-10) symbolicznych przedstawień czterech Ewangelistów. System, który ostatecznie przeważył w Kościele łacińskim, polegał na symbolizowaniu świętego Mateusza przez człowieka, świętego Marka przez lwa, świętego Łukasza przez wołu, a świętego Jana przez orła (zob. Symbolika). Został on w pełni wyjaśniony przez świętego Hieronima (In Ezech. 1,7), a przyjęty przez świętego Ambrożego (Expos. Ev. S. Luc., Proem.), świętego Grzegorza Wielkiego (In Ezech., Hom. I,4,1) i innych. Święty Ireneusz z jednej strony, a Augustyn, za którym podążył Czcigodny Beda, z drugiej, opracowali odmienne kombinacje. Artyści chrześcijańscy poszli w ślady pisarzy kościelnych i wykorzystali na różne sposoby cztery tradycyjne postacie do przedstawienia Ewangelistów. Wśród najbardziej godnych uwagi dzieł tego rodzaju wystarczy tu wymienić tylko stare mozaiki kościołów S. Pudentiana, S. Sabina, S. Maria Maggiore i S. Paolo fuori le Mura w Rzymie.
KAROL L. SOUVAY