Początki monastycyzmu w Polsce
Pierwsze klasztory powstały w Polsce wkrótce po chrzcie w 966 roku. Benedyktyni (z Tyńca koło Krakowa, ok. 1044 roku) byli pionierami monastycyzmu polskiego. Ich klasztor stał się centrum kultury - tu kopiowano księgi, kształcono kler, prowadzono szkoły katedralne. Tyniec jest do dziś aktywnym klasztorem benedyktyńskim.
W XII i XIII wieku przyszły do Polski cystersi (Jędrzejów, Wąchock, Sulejów, Koprzywnica) i premonstratensi. Te klasztory budowały romańskie i gotyckie kościoły, zagospodarowywały nieużytki, szczyliły się rozległymi gospodarstwami jako wzory rolnictwa epoki.
Zakony mendykanckie - dominikanie i franciszkanie
W XIII wieku przybyli do Polski dominikanie (1222) i franciszkanie (1236) - zakony żebracze, nastawione na kaznodziejstwo i pracę miejską. Dominikanie osiedlali się w miastach, zakładali studia filozofii i teologii, zwalczali herezje. Franciszkanie głosili ubóstwo ewangeliczne i bliskość z ludem.
Oba zakony odegrały ogromną rolę w chrystianizacji miast. Kościół Dominikanów w Krakowie przy ulicy Stolarskiej i kościół Franciszkanów przy placu Wszystkich Świętych to perły średniowiecznej architektury sakralnej.
Kasaty i odbudowa
Klasztory w Polsce doznały wielkich strat podczas rozbiorów. Władze pruskie i rosyjskie prowadziły kasaty klasztorów - zamykanie i konfiskowanie mienia. Szczególnie dotkliwa była kasata po Powstaniu Listopadowym (1831) i Styczniowym (1863). Dziesiątki klasztorów zostało zlikwidowanych lub zamienionych na więzienia i koszary.
Odbudowa nastąpiła po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku. Nowe zgromadzenia zakonne - salezjanie, werbiści, michalici - zakładały domy na ziemiach polskich, prowadząc szkoły, sierocińce i misje. Dziś w Polsce działa ponad 170 zgromadzeń zakonnych.
Klasztory dziś
Polskie klasztory pozostają ważnymi ośrodkami duchowości i kultury. Jasna Góra skupia rocznie ponad 4 miliony pielgrzymów. Benedyktyni tyniecki nagrywają płyty z chorałem gregoriańskim i prowadzą rekolekcje. Karmelici bosi w Czernej, ojcowie paulini, siostry benedyktynki w Żarnowcu - żywe świadectwa kontemplacyjne tradycji. Polskie klasztory są też ważnymi ośrodkami turystyki religijnej i kulturalnej.