Gospel of St. Matthew

I. KANONICZNOŚĆ Najwcześniejsze wspólnoty chrześcijańskie uważały księgi Starego Testamentu za Pismo Święte i czytały je podczas swoich zgromadzeń religijnych. To, że Ewangelie, które zawierały słowa Chrystusa i opis Jego życia, wkrótce cieszyły się taką samą władzą jak Stary Testament, wynika jasno z relacji Hegezypa (Euzebiusz, "Hist. eccl.", IV, xxii, 3), który mówi nam, że w każdym mieście chrześcijanie byli wierni naukom Prawa, Proroków i Pana. Księga była uznawana za kanoniczną, gdy Kościół uważał ją za apostolską i kazał ją czytać na swoich zgromadzeniach. Dlatego, aby ustalić kanoniczność Ewangelii według świętego Mateusza, musimy zbadać pierwotną tradycję chrześcijańską pod kątem użytku, jaki czyniono z tego dokumentu, oraz wskazówek dowodzących, że uważano go za Pismo w taki sam sposób jak Księgi Starego Testamentu. Pierwsze ślady, jakie znajdujemy, nie są niepodważalne, ponieważ pisarze poapostolscy cytowali teksty z pewną swobodą, a przede wszystkim dlatego, że trudno stwierdzić, czy cytowane w ten sposób fragmenty pochodziły z tradycji ustnej, czy z pisanej Ewangelii. Pierwszym dokumentem chrześcijańskim, którego datę można ustalić ze względną pewnością (95-98), jest List świętego Klemensa do Koryntian. Zawiera on powiedzenia Pańskie, które są bardzo podobne do tych zapisanych w Pierwszej Ewangelii (Klemens, xvi, 17 = Mt 11,29; Klem., xxiv, 5 = Mt 13,3), ale możliwe jest, że pochodzą one z nauczania apostolskiego, ponieważ w rozdziale xiii, 2 znajdujemy mieszankę zdań z Mateusza, Łukasza i nieznanego źródła. Ponownie zauważamy podobne połączenie tekstów ewangelicznych w innym miejscu tego samego Listu Klemensa, w Nauce Dwunastu Apostołów, w Liście Polikarpa i u Klemensa Aleksandryjskiego. Nie jesteśmy w stanie stwierdzić, czy teksty te były w ten sposób łączone w tradycji ustnej, czy też pochodziły ze zbioru wypowiedzi Chrystusa. * Listy świętego Ignacego (męczennik 110-17) nie zawierają dosłownych cytatów z Ksiąg Świętych; niemniej jednak święty Ignacy zapożyczył wyrażenia i niektóre zdania od Mateusza ("Ad Polyc.", ii, 2 = Mt 10,16; "Eph.", xiv, 2 = Mt 12,33 itd.). W swoim "Liście do Filadelfian" (v, 12) mówi o Ewangelii, w której szuka schronienia jak w Ciele Jezusa; w konsekwencji posiadał zbiór ewangeliczny, który uważał za Pismo Święte, i nie możemy wątpić, że Ewangelia świętego Mateusza stanowiła jego część. * W Liście Polikarpa (110-17) znajdujemy różne fragmenty ze świętego Mateusza cytowane dosłownie (xii, 3 = Mt 5,44; vii, 2 = Mt 26,41 itd.). * Nauka Dwunastu Apostołów (Didache) zawiera sześćdziesiąt sześć fragmentów, które przypominają Ewangelię Mateusza; niektóre z nich są dosłownymi cytatami (viii, 2 = Mt 6,7-13; vii, 1 = Mt 28,19; xi, 7 = Mt 12,31 itd.). * W tak zwanym Liście Barnaby (117-30) znajdujemy fragment ze świętego Mateusza (22,14), wprowadzony formułą pisma, *os gegraptai*, co dowodzi, że autor uważał Ewangelię Mateusza za równorzędną pod względem autorytetu z pismami Starego Testamentu. * "Pasterz Hermasa" zawiera kilka fragmentów, które wykazują ścisłe podobieństwo do fragmentów Mateusza, ale ani jednego dosłownego cytatu. * W swoim "Dialogu" (xcix, 8) święty Justyn cytuje prawie dosłownie modlitwę Chrystusa w Ogrodzie Oliwnym z Ewangelii Mateusza 26,39-40. * Wielka liczba fragmentów w pismach świętego Justyna przypomina Ewangelię Mateusza i dowodzi, że zaliczał ją do Pamiętników Apostołów, które, jak mówił, nazywane są Ewangeliami (I Apol., lxvi), były czytane podczas nabożeństw kościelnych (tamże, @i), a zatem były uważane za Pismo Święte. * W swoim "Legatio pro christianis", xii, 11, Atenagoras (117) cytuje prawie dosłownie zdania wzięte z Kazania na Górze (Mt 5,44). * Teofil z Antiochii (Ad Autol., III, xiii-xiv) cytuje fragment z Mateusza (5,28.32), a według świętego Hieronima (In Matt. Prol.) napisał komentarz do Ewangelii świętego Mateusza. * Znajdujemy w Testamentach Dwunastu Patriarchów – sporządzonych, według niektórych krytyków, około połowy II wieku – liczne fragmenty, które są bardzo podobne do Ewangelii Mateusza (Test. Gad, v, 3; vi, 6; v, 7 = Mt 18,15.35; Test. Jos., i, 5, 6 = Mt 25,35.36 itd.), ale dr Charles utrzymuje, że Testamenty zostały napisane po hebrajsku w I wieku przed Jezusem Chrystusem i przetłumaczone na grekę około połowy tego samego wieku. W takim przypadku Ewangelia Mateusza zależałaby od Testamentów, a nie Testamenty od Ewangelii. Kwestia nie jest jeszcze rozstrzygnięta, ale wydaje nam się, że istnieje większe prawdopodobieństwo, iż Testamenty, przynajmniej w swojej greckiej wersji, są późniejsze niż Ewangelia Mateusza; z pewnością otrzymały liczne chrześcijańskie dodatki. * Grecki tekst Homilii Klemensa zawiera kilka cytatów z Mateusza (Hom. iii, 52 = Mt 15,13); w Hom. xviii, 15 cytat z Mt 13,35 jest dosłowny. * Fragmenty sugerujące Ewangelię Mateusza można by zacytować z pism heretyckich II wieku i z ewangelii apokryficznych – Ewangelii Piotra, Protoewangelii Jakuba itp., w których narracje w znacznym stopniu pochodzą z Ewangelii Mateusza. * Tacjan włączył Ewangelię Mateusza do swojego "Diatesseronu"; poniżej przytoczymy świadectwa Papiasza i świętego Ireneusza. Dla tego ostatniego Ewangelia Mateusza, z której cytuje liczne fragmenty, była jedną z czterech, które stanowiły czworokształtną Ewangelię zdominowaną przez jednego ducha. * Tertulian (Adv. Marc., IV, ii) twierdzi, że "Instrumentum evangelicum" zostało skomponowane przez Apostołów, i wymienia Mateusza jako autora Ewangelii (De carne Christi, xii). * Klemens Aleksandryjski (Strom., III, xiii) mówi o czterech Ewangeliach, które zostały przekazane, i cytuje ponad trzysta fragmentów z Ewangelii Mateusza, które wprowadza formułą *en de to kata Maththaion euaggelio* lub *phesin ho kurios*. Nie ma potrzeby kontynuowania naszych badań dalej. Około połowy III wieku Ewangelia Mateusza była przyjęta przez cały Kościół chrześcijański jako dokument natchniony przez Boga, a w konsekwencji jako kanoniczny. Świadectwo Orygenesa ("In Matt.", cytowane przez Euzebiusza, "Hist. eccl.", III, xxv, 4), Euzebiusza (op. cit., III, xxiv, 5; xxv, 1) i świętego Hieronima ("De Viris Ill.", iii, "Prolog. in Matt.") są pod tym względem wyraźne. Można dodać, że Ewangelia ta znajduje się w najstarszych przekładach: starołacińskim, syryjskim i egipskim. Wreszcie stoi na czele Ksiąg Nowego Testamentu w Kanonie Soboru w Laodycei (363) i w Kanonie świętego Atanazego (326-73), a bardzo prawdopodobnie znajdowała się w ostatniej części Kanonu Muratoriego. Co więcej, kanoniczność Ewangelii świętego Mateusza jest akceptowana przez cały świat chrześcijański. II. AUTENTYCZNOŚĆ PIERWSZEJ EWANGELII Kwestia autentyczności przybiera całkowicie szczególny aspekt w odniesieniu do Pierwszej Ewangelii. Wcześni pisarze chrześcijańscy twierdzą, że święty Mateusz napisał Ewangelię po hebrajsku; ta hebrajska Ewangelia zniknęła jednak całkowicie, a Ewangelia, którą mamy i z której pisarze kościelni zapożyczają cytaty jako pochodzące z Ewangelii Mateusza, jest w języku greckim. Jaki jest związek między tą hebrajską Ewangelią a tą grecką Ewangelią, które tradycja przypisuje świętemu Mateuszowi? Taki jest problem, który przedstawia się do rozwiązania. Zbadajmy najpierw fakty. A. ŚWIADECTWO TRADYCJI Według Euzebiusza (Hist. eccl., 111, xxxix, 16), Papiasz powiedział, że Mateusz zebrał (*synetaxato*; lub, według dwóch rękopisów, *synegraphato*, skomponował) *ta logia* (wyrocznie lub maksymy Jezusa) w języku hebrajskim (aramejskim) i że każdy tłumaczył je najlepiej jak potrafił. W związku z tym świadectwem Papiasza o Mateuszu powstają trzy pytania: (1) Co oznacza