Bl. John Sarkander

**Katolicka Encyklopedia (1913)/Bł. Jan Sarkander** Męczennik za pieczęć spowiedzi, urodzony w Skoczowie na Śląsku Austriackim 20 grudnia 1576 roku, zmarł w Ołomuńcu 17 marca 1620 roku. W 1603 roku uzyskał tytuł mistrza filozofii w Pradze, a po czterech latach studiów teologicznych przyjął święcenia kapłańskie w Grazu. Pełnił swoje święte funkcje w kilku miejscach w diecezji ołomunieckiej, został proboszczem (1613) w Boskowicach, a (1616) w Holeszowie na Morawach. Od XV wieku sekty husytów i braci czeskich (lub jednoty) szybko się rozprzestrzeniały i zajmowały kościoły oraz instytucje katolików, ale kiedy (1604) Władysław Popiel z Lobkowic wykupił dobra holeszowskie, oddał kościół katolikom, a z domu zajmowanego przez braci czeskich utworzył kolegium jezuickie. Z pomocą jezuitów Jan Sarkander nawrócił dwieście pięćdziesiąt owiec zabłąkanych, ale tym samym ściągnął na siebie nienawiść sąsiedniego ziemianina, Bitowskiego z Bystrzycy. W 1618 roku protestanci przejęli kontrolę nad Morawami, a Jan opuścił Holeszów, odbył pielgrzymkę do sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej i spędził kilka tygodni rekolekcji u minimitów, którzy mieli tam dom. Spędził kilka miesięcy w Krakowie i (1619) powrócił do Holeszowa. W lutym następnego roku polskie wojska pomocnicze wysłane cesarzowi przez króla Zygmunta przeszły przez Morawy i dokonały wielu grabieży na ziemiach protestantów, ale oszczędziły Holeszów, gdy Jan wyszedł im naprzeciw z Najświętszym Sakramentem w rękach. Bitowski rzucił podejrzenie na Jana Sarkandera, jakoby ten w zmowie z Lobkowicem sprowadził wroga na terytorium. Jan został pojmany i przyprowadzony do Ołomuńca. Komisja powołana do procesu składała się wyłącznie z protestantów, ale katolicki sędzia miejski Jan Scintilla został zmuszony do uczestnictwa. Sporządził on sprawozdanie z całej sprawy dla biskupa, kardynała Franciszka von Dietrichstein (1625). Zadawane pytania brzmiały: kto wezwał wojska do kraju; jakie tajne układy Jan prowadził w Polsce; co zostało mu powierzone przez Lobkowica, którego był spowiednikiem, a zatem znał jego tajne plany. Ponieważ Jan nie chciał naruszyć tajemnicy świętego trybunału, zastosowano tortury 13, 17 i 18 lutego. Każdego z tych ostatnich dni tortury trwały po dwie i trzy godziny, a jego ciało obrzucano zapalonymi świecami i piórami nasączonymi olejem, smołą i siarką. Skutki tych tortur dawały mu się we znaki przez miesiąc, po czym zmarł w więzieniu. Lud natychmiast zaczął czcić Jana Sarkandera i prosić o jego beatyfikację. Proces został otwarty za Benedykta XIV, ale został przerwany. Zakończył go Pius IX, który dokonał uroczystej beatyfikacji 6 maja 1860 roku. Relikwie znajdują się w ołtarzu pod jego wezwaniem w katedrze ołomunieckiej. Birkowski (Kraków, 1628); Positio super martyrio etc. (Rzym, 1825); Liverani, Della vita e passione del Ven. Servo di Dio, Giov. Sarcander (Rzym, 1855); Luksch w Kirchenlex., s. v. Sarkander, Hist. polit. Blätter, XXXI, 239.