Eutychius I, Patriarch of Constantinople — biografia, kult i znaczenie

Eutychius I, patriarcha Konstantynopola, był kluczową postacią w okresie ikonoklazmu, broniąc kultu ikon i ortodoksyjnej doktryny chrześcijańskiej. Jego działalność miała ogromny wpływ na kształtowanie się chrześcijaństwa w VIII wieku, a jego postawa wobec prześladowań ikonodulów uczyniła go symbolem wiary i niezłomności.

Życiorys

Eutychius I objął tron patriarszy w Konstantynopolu w burzliwym okresie sporów o ikony, które dzieliły cesarstwo bizantyjskie. Jego pontyfikat przypadł na lata 741-743, kiedy to cesarz Konstantyn V Kopronim kontynuował politykę ikonoklazmu. Eutychius, jako zagorzały obrońca ikon, szybko popadł w konflikt z władzą cesarską. W 743 roku został oskarżony o herezję i zesłany do klasztoru na wyspie Prokonnes, gdzie zmarł w 747 roku. Jego losy odzwierciedlają dramatyczne wydarzenia epoki, w której wiara i polityka splatały się w nierozerwalny węzeł.

Duchowość i nauczanie

Eutychius I był głęboko oddany tradycji bizantyjskiej i nauczaniu Ojców Kościoła. Jego pisma, choć nieliczne, świadczą o erudycji teologicznej i umiejętności obrony ortodoksyjnej doktryny. Szczególnie ważne były jego homilie i listy pasterskie, w których podkreślał znaczenie kultu ikon jako wyrazu wiary w Chrystusa i świętych. Jego nauczanie miało na celu umocnienie wiernych w czasach prześladowań i zachęcenie ich do wytrwania w wierze.

Kult i patronat

Po śmierci Eutychius I został uznany za męczennika przez ikonodulów, a jego kult rozwijał się w klasztorach i kościołach, które pozostały wierne tradycji czczenia ikon. Wspomnienie liturgiczne obchodzone jest 11 lutego. Jego postać jest szczególnie czczona w Grecji i na Bałkanach, gdzie uważany jest za patrona obrońców wiary i tradycji bizantyjskiej. Więcej o kulcie Eutychiusa można przeczytać w artykule: Eutychius I, Patriarcha Konstantynopola: Zapomniany Obrońca Ortodoksji.

Dziedzictwo i znaczenie

Eutychius I pozostaje ważną postacią w historii Kościoła, symbolizującą opór wobec prób ograniczenia kultu religijnego. Jego działalność przyczyniła się do zachowania tradycji ikonodulskiej, która ostatecznie zwyciężyła na Soborze Nicejskim II w 861 roku. Jego pisma i postawa inspirowały późniejszych teologów i hierarchów, a jego męczeństwo stało się przykładem dla wielu wiernych. Współcześnie jest badany przez historyków Kościoła, którzy podkreślają jego rolę w kształtowaniu tożsamości bizantyjskiego chrześcijaństwa.

Zobacz też

Opracowanie hagiograficzne

**Eutychius I, patriarcha Konstantynopola**

Eutychius I, ur. ok. 512 r. we Frygii; zm. w Niedzielę Wielkanocną, 5 kwietnia 582 r. Został mnichem, a następnie archimandrytą w Amasei w Poncie. W 552 r. jego biskup wysłał go w sprawach służbowych do Konstantynopola, gdzie zdaje się, że wywarł wielkie wrażenie na Justynianie I (527-565), tak wielkie, że gdy zmarł patriarcha Menas (536-552), cesarz jeszcze tego samego dnia (w sierpniu) doprowadził do wyboru Eutychiusa na następcę. Trwał wówczas wielki spór o „Trzy Rozdziały”. Justynian sądził, że zdoła pozyskać monofizytów w Egipcie i Syrii, ogłaszając anatemy przeciwko trzem teologom – dawno zmarłym – podejrzanym o przeciwną herezję, nestorianizm. Trzy punkty (zwane gr. kephalaia, łac. capitula) to: (I) potępienie osoby i dzieł Teodora z Mopsuestii (428); (2) potępienie pism Teodoreta z Cyru (ok. 457) przeciwko Soborowi Efeskiemu; (3) list niejakiego Iby do Persa imieniem Maris, który atakował ten Sobór. Należy zauważyć, że dokumenty te były z pewnością nestoriańskie, a ich potępienie nie stanowiło rzeczywistego ustępstwa na rzecz monofizytyzmu. Istotą sporu było raczej to, czy warto, licząc na pozyskanie tych monofizytów, potępiać ludzi, którzy zmarli tak dawno temu. Prawdą jest również, że na Zachodzie podejrzewano w tych Trzech Rozdziałach ukryty atak na Chalcedon. „Edykt o Rozdziałach” Justyniana ukazał się w 544 r. Został przyjęty na Wschodzie i odrzucony na Zachodzie. Papież Wigiliusz (540-555) był nieszczęśliwą ofiarą tego sporu. W 548 r. przyjął Edykt za pomocą Iudicatum, które również starannie zabezpieczało Chalcedon. Sam właśnie przybył do Konstantynopola, aby przewodniczyć Soborowi, który miał potwierdzić trzy anatemy. Odkrył jednak, że swoim Iudicatum ciężko obraził własnych zachodnich biskupów. Dacjusz z Mediolanu i Fakundus z Hermiane stanęli na czele opozycji przeciwko niemu, a w 550 r. Synod w Kartaginie ekskomunikował papieża. Wigiliusz rozpoczął wówczas tę karierę niezdecydowania, która pozostawiła mu reputację najsłabszego papieża, jaki kiedykolwiek panował. Wciąż przebywał w Konstantynopolu, gdy Eutychius został patriarchą. Eutychius przesłał mu zwykłe zawiadomienie o swoim własnym mianowaniu oraz zwykłe (i całkowicie ortodoksyjne) wyznanie wiary. Jednocześnie nalegał, aby papież natychmiast zwołał Sobór. Tymczasem Justynian opublikował drugie, jeszcze silniejsze potępienie Trzech Rozdziałów (23 grudnia 551 r.). Wigiliusz wyraził zgodę na Sobór, a następnie ją wycofał. Justynian nalegał na wykluczenie biskupów afrykańskich, którzy wszyscy stanowczo sprzeciwiali się jego potępieniom. Mimo odmowy papieża, sobór zebrał się 5 maja 553 r. w Konstantynopolu. Uczestniczyło w nim stu sześćdziesięciu pięciu biskupów. Był to ten, który został później uznany za Piąty Sobór Powszechny (Konstantynopol II). 14 maja papież przesłał im zmodyfikowany dekret, zwany Constitutum, w którym potępił sześćdziesiąt tez zaczerpniętych z Teodora z Mopsuestii, ale zakazał potępiania pozostałych Rozdziałów. Ponieważ nie chciał uczestniczyć w soborze, przewodniczył mu Eutychius. Sobór napisał z szacunkiem do papieża, ale, mimo Constitutum, całkowicie potwierdził edykty Justyniana na swojej ósmej sesji. Uznał również formułę Unus de Trinitate passus est za ortodoksyjną, a przy okazji potępił Orygenesa. (Kan. 11, 12, 13, 14. O tym Soborze zob. Liberati Breviarium, infra; Mansi, IX, 163; Hefele, Conciliengesch., wyd. 2, II, 898 i n.) Wigiliusz uległ 8 grudnia, po miesiącach złego traktowania, pozwolono mu wrócić do Rzymu, zmarł w drodze, na Sycylii, w 554 r. [Relację o tym wszystkim można znaleźć w Fortescue's Orth. Eastern Church, 82-83.]

Eutychius jak dotąd stał po stronie cesarza przez cały czas. Ułożył dekret soborowy przeciwko Rozdziałom (Mansi, IX, 367-575). W 562 r. konsekrował nowy kościół Hagia Sophia. Jego następną przygodą był spór z Justynianem o aftartodoketów. Była to sekta monofizytów w Egipcie, która twierdziła, że ciało Chrystusa na ziemi było niezniszczalne (aphthora) i nie podlegało żadnemu bólowi. Cesarz widział w obronie tych ludzi nowy środek do pozyskania monofizytów i w 564 r. opublikował dekret broniący ich teorii (Ewagriusz, Hist. Eccl., IV, 391). Eutychius oparł się temu dekretowi, więc 22 stycznia 565 r. został aresztowany w swoim kościele i zesłany do klasztoru w Chalcedonie. Osiem dni później zwołano synod, aby go osądzić. Postawiono mu śmieszną listę zarzutów; używał maści, jadał wykwintnie itp. (Eustacjusz, Vita S. Eutych., 4, 5). Został potępiony, złożony z urzędu i wysłany na Wyspę Książęcą na Propontydzie. Stamtąd udał się do swojego dawnego domu w Amasei, gdzie pozostał przez dwanaście lat. Jan Scholastyk został patriarchą (Jan III, 566-577); a po jego śmierci w 577 r. cesarz Justyn II (565-578) odwołał Eutychiusa, który wrócił w październiku. Pod koniec życia Eutychius rozwinął heretycki pogląd zaprzeczający zmartwychwstaniu ciała. Święty Grzegorz Wielki był wówczas apokryzariuszem (legatem) Stolicy Rzymskiej w Konstantynopolu. Dyskutował o tej kwestii z patriarchą, z wielkim skutkiem przytaczając Łk 24,39, tak że Eutychius na łożu śmierci złożył pełne i ortodoksyjne wyznanie wiary w tej kwestii. Święty Grzegorz opowiada całą historię w swoim „Exp. in libr. Job” (Moralium lib. XIV, 56): Umierający Eutychius powiedział: „Wyznaję, że wszyscy zmartwychwstaniemy w tym ciele”. (Zob. także Paweł Diakon: Vita Greg. Mag. I, 9.) Jego zachowane dzieła to list do papieża Wigiliusza (Migne, P.L., LXIX, 63, P.G. LXXXVI, 2401), fragment „Mowy o Wielkanocy” (Mai: Class. Auct. X, 488, i Script. Vet. November Coll. IX, 623); oraz inne fragmenty w P.G., LXXXVI. Jego życie zostało spisane przez jego ucznia Eustacjusza, kapłana konstantynopolitańskiego. Jego święto obchodzone jest przez Kościół bizantyjski 6 kwietnia, a jest on wymieniony w naszym „Corpus Iuris” (Grat., I pars., Dist. XVI, Cap. x).

ADRIAN FORTESCUE

Źródła