Eleuteriusz, zwany również Eleutherusem, był biskupem Rzymu, który sprawował swój urząd od około połowy lat 170. do śmierci w 189 roku. Według tradycji pochodził z Nikopolis, a jego imię w języku greckim oznaczało 'wolny człowiek', co sugeruje, że mógł być kiedyś niewolnikiem, który uzyskał wolność. Do Rzymu przybył za pontyfikatu Aniceta, u którego pełnił funkcję diakona i sekretarza, uczestnicząc m.in. w spotkaniu z Polikarpem ze Smyrny. Wybrano go na biskupa Rzymu około 175 roku, stając się jednym z ostatnich papieży wymienionych przez św. Ireneusza w jego liście z 180 roku. Pontyfikat Eleuteriusza przypadł na okres panowania cesarza Marka Aureliusza, kiedy represje wobec chrześcijan osłabły, a za rządów jego syna Kommodusa prześladowania ustały całkowicie. Kościół mógł wówczas skupić się na rozwiązywaniu wewnętrznych sporów wywołanych przez herezje gnostyckie, montanistyczne i marcjonickie. Wokół 177 roku do Rzymu przybył Ireneusz ze Smyrny, aby omówić z Eleuteriuszem kwestię herezji montanistycznej, przekazując list od wspólnoty z Lyonu, która prosiła papieża o zajęcie stanowiska w tej sprawie.