Bł. Jan z Parmy — biografia, kult i znaczenie

Błogosławiony Jan z Parmy (ok. 1209-1257) to wybitny franciszkanin, minister generalny Zakonu Braci Mniejszych w latach 1247-1257, znany z głębokiej pobożności, oddania ubogim i reformatorskiej działalności. Jego życie i działalność miały ogromny wpływ na rozwój zakonu franciszkańskiego w XIII wieku.

Życiorys

Jan z Parmy urodził się około 1209 roku w Parmie we Włoszech. W młodości wstąpił do Zakonu Braci Mniejszych, założonego przez św. Franciszka z Asyżu. Szybko dał się poznać jako gorliwy zakonnik, oddany ubogim i potrzebującym. Jego zaangażowanie i zdolności przywódcze zostały dostrzeżone przez współbraci, co zaowocowało wyborem na ministra generalnego zakonu w 1247 roku.

Jako minister generalny, Jan z Parmy skupił się na umacnianiu struktur zakonnych, reformie życia wspólnotowego oraz szerzeniu ducha św. Franciszka. Jego rządy przypadły na okres dynamicznego rozwoju zakonu, ale także wyzwań związanych z zachowaniem pierwotnej reguły i ubóstwa. Jan dążył do zachowania równowagi między dyscypliną a duchem franciszkańskim, co wymagało od niego mądrości i roztropności.

Zmarł w 1257 roku, pozostawiając po sobie trwałe dziedzictwo. Jego pobożność i oddanie sprawiły, że stał się wzorem dla wielu franciszkanów, a jego kult rozwinął się w różnych częściach Europy.

Duchowość i nauczanie

Duchowość bł. Jana z Parmy była głęboko zakorzeniona w nauczaniu św. Franciszka. Podkreślał znaczenie ubóstwa, pokory i miłości do ubogich, co stanowiło fundament jego życia zakonnego. W swoich pismach i kazaniach często nawiązywał do Ewangelii, zachęcając braci do naśladowania Chrystusa w codziennym życiu.

Jego nauczanie koncentrowało się na prostocie, radości i służbie bliźnim. Wierzył, że prawdziwa duchowość franciszkańska polega na życiu w zgodzie z naturą i otwartości na potrzeby innych. Jego podejście do reformy zakonu opierało się na powrocie do źródeł, czyli reguły św. Franciszka, co spotkało się z uznaniem wielu współbraci.

Kult i patronat

Kult bł. Jana z Parmy rozwinął się głównie wśród franciszkanów, choć jego postać jest czczona także przez wiernych świeckich. Jest patronem Parmy oraz zakonu franciszkańskiego, a jego wspomnienie liturgiczne obchodzone jest 20 maja. W ikonografii przedstawiany jest w habicie franciszkańskim, często z symbolami ubóstwa, takimi jak krzyż lub księga reguły.

Więcej o kulcie i patronacie bł. Jana z Parmy można przeczytać w artykule: Bł. Jan z Parmy - patronat i życie świętego.

Dziedzictwo i znaczenie

Dziedzictwo bł. Jana z Parmy jest niezwykle bogate. Jako minister generalny przyczynił się do umocnienia zakonu franciszkańskiego w okresie jego dynamicznego rozwoju. Jego reformy i nauczanie wpłynęły na kształtowanie się duchowości franciszkańskiej, a jego postawa pozostaje wzorem dla wielu pokoleń zakonników.

Jego życie i działalność są także ważnym przykładem dla współczesnych wiernych, którzy szukają inspiracji w prostocie i miłości do ubogich. Bł. Jan z Parmy pozostaje symbolem wierności ideałom św. Franciszka i dowodem na to, że prawdziwa świętość rodzi się w codziennej służbie bliźnim.

Zobacz też

• Bł. Jan z Parmy - patronat i życie świętego

Opracowanie hagiograficzne

**Błogosławiony Jan z Parmy**

Minister generalny Braci Mniejszych (1247-1257), ur. w Parmie około 1209 r., zm. w Camerino 19 marca 1289 r. Jego nazwisko rodowe brzmiało prawdopodobnie Buralli. Wykształcony przez wuja, kapelana kościoła św. Łazarza w Parmie, tak szybko czynił postępy w nauce, że wkrótce został nauczycielem filozofii (magister logicae). Kiedy i gdzie wstąpił do Zakonu Braci Mniejszych, dawne źródła nie podają. Affò (Vita, s. 18, patrz niżej) podaje rok 1233, a Parmę jako prawdopodobne miejsce. Wyświęcony na kapłana, wykładał teologię w Bolonii i Neapolu, a w końcu czytał "Sentencje" w Paryżu, po wzięciu udziału w Soborze Lyońskim I w 1245 r. Dzięki swej wielkiej wiedzy i świętości Jan zyskał wielu wielbicieli i na kapitule generalnej zakonu w Lyonie w lipcu 1247 r. został wybrany ministrem generalnym, który to urząd sprawował do 2 lutego 1257 r. O duchu ożywiającym nowego generała i jego zamiarach co do pełnego przestrzegania reguły możemy wnioskować z radości (jak zanotował Angelus Clarenus), jaką odczuli towarzysze św. Franciszka z pierwszych lat przy jego wyborze, choć słowa brata Idziego brzmią nieco pesymistycznie: "Witaj, Ojcze, ale przychodzisz późno" (Archiv. Litt., 11, 263). Jan natychmiast zabrał się do pracy. Chcąc osobiście poznać stan zakonu, zaczął odwiedzać poszczególne prowincje. Jego pierwszą wizytą była Anglia, z której był niezwykle zadowolony i gdzie został przyjęty przez Henryka III (Anal. Franc., I, 252). W Sens we Francji św. Ludwik IX zaszczycił swoją obecnością prowincjalną kapitułę odprawianą przez Jana. Po odwiedzeniu prowincji Burgundii i Prowansji, wyruszył we wrześniu 1248 r. do Hiszpanii, skąd wezwał go Innocenty IV, by powierzyć mu poselstwo na Wschód. Przed wyruszeniem w podróż Jan wydaje się, że odbył kapitułę generalną w Metzu w 1249 r. (inni umieszczają ją po poselstwie, w 1251 r.). To na tej kapitule Jan odmówił opracowania nowych statutów, aby nie obciążać braci (Salimbene, "Mon. Germ. Hist. Script.", XXXII, 300). Ogłoszono tylko kilka nowych rubryk, które na późniejszej kapitule (Genua, 1254) zostały włączone do oficjalnego ceremoniału zakonu, zaczynającego się od słów: Ad omnes horas canonicas (ostatnio wydany przez Golubovicha w "Archivum Franc. Hist.", III, Quaracchi, 1910). Celem poselstwa Jana na Wschód było ponowne zjednoczenie Kościoła greckiego, którego przedstawicieli spotkał w Nicei i którzy powitali go jako "anioła pokoju". Misja Jana nie przyniosła bezpośrednich owoców, choć mogła przygotować grunt pod unię ogłoszoną na Soborze Lyońskim w 1274 r.

Za jego generalatu miał miejsce również słynny spór między zakonami żebraczymi a Uniwersytetem Paryskim. Według Salimbenego (op. cit., XXXII, 299 n.) Jan udał się do Paryża (prawdopodobnie w 1253 r.) i swoimi łagodnymi, a zarazem stanowczymi argumentami starał się zapewnić pokój. W związku z tym atakiem na Kaznodziejów i Mniejszych Jan z Parmy oraz Humbert z Romans, mistrz generalny dominikanów, opublikowali w Mediolanie w 1255 r. list zalecający pokój i zgodę między oboma zakonami (tekst u Waddinga, 111, 380). "Introductorius in Evangelium Aeternum" Gerarda z San Donnino (1254), przyjaciela Jana, został potępiony przez profesorów paryskich i skazany przez komisję w Anagni w 1256 r. (Denifle, "Arch. f. Litt.", I, 49 n.), przez co sam Jan został w pewien sposób skompromitowany – okoliczność ta, w połączeniu z innymi, ostatecznie doprowadziła do końca jego generalatu. Zwołał kapitułę generalną do Rzymu na 2 lutego 1257 r. Jeśli Peregrinus z Bolonii [Bulletino critico di cose francescane, I (1905), 46] ma rację, Aleksander IV potajemnie zasugerował Janowi, aby zrezygnował i nie przyjął reelekcji, gdyby mu ją zaproponowano. Przeciwnie, Salimbene (1. c., 301 n.) utrzymuje, że Jan zrezygnował z własnej woli. Papież mógł wywrzeć pewną presję na Jana, który był tylko zbyt szczęśliwy, mogąc zrezygnować, widząc, że nie może już dalej służyć dobru zakonu. Zapytany o wybór następcy, zaproponował św. Bonawenturę, który zastąpił go jako profesor w Paryżu. Jan udał się na pustelnię w Greccio koło Rieti, pamiętną ze względu na Boże Narodzenie obchodzone tam przez św. Franciszka. Żył tam w dobrowolnym wygnaniu i całkowitym odosobnieniu; do dziś pokazywana jest jego cela przy skale. Czekała go jednak kolejna ciężka próba. Oskarżony o joachimityzm, został poddany procesowi kanonicznemu w Città della Pieve (Umbria), któremu przewodniczyli św. Bonawentura i kardynał Jan Gaetano Orsini, protektor zakonu. Wzmianka o tym kardynale jako protektorze prowadzi nas do chronologicznej trudności, przeoczonej przez wszystkich współczesnych pisarzy, którzy przypisują proces przeciwko Janowi rokowi 1257; Aleksander IV (1254-61) bowiem zachował protektorat (Anal. Franc., 696, 710; Mon. Germ. Hist.: Scr., XXXIII, 663, 681-2); a kardynał Orsini został protektorem najwcześniej pod koniec 1261 r.; zob. Oliger w "Arch. Francisce. Hist.", III, 346.

Angelus Clarenus mówi nam, że ukrytym motywem tego procesu było przywiązanie Jana do dosłownego przestrzegania reguły, a oskarżenie o joachimityzm, przeciwko któremu wyznał swoją wiarę katolicką, było tylko pretekstem. Inne źródła (Anal. Franc., 111, 350, 698) mówią jednak o odwołaniu. Ten sam Clarenus opowiada, że Jan zostałby skazany, gdyby nie potężna interwencja siostrzeńca Innocentego IV, kardynała Ottobona Fioschiego, późniejszego Hadriana V (co do jego listu do sędziów zob. Arch. f. Litt., II, 286; Orbis Seraphicus, I, 120). Jan z pewnością nie wyznawał dogmatycznych błędów joachimityzmu, choć mógł podzielać niektóre jego apokaliptyczne idee. Po uniewinnieniu wrócił do Greccio i kontynuował życie modlitwy i pracy. To tam anioł kiedyś usługiwał mu do Mszy (Salimbene, 1.c., 310; Anal. Franc., 111, 289) i gdzie w 1285 r. odwiedził go Ubertin z Casale, który pozostawił wzruszający opis tego spotkania ("Arbor Vitae", Wenecja, 1485, V, 3). Słysząc, że Grecy odchodzą od unii uzgodnionej w 1274 r., Jan, mający wówczas 80 lat, zapragnął użyć swych ostatnich sił w sprawie jedności. Uzyskał pozwolenie Mikołaja IV na udanie się do Grecji, ale dotarł tylko do Camerino (Marchia Ankońska), gdzie zmarł w klasztorze braci 19 marca 1289 r. Został beatyfikowany w 1777 r.; jego wspomnienie obchodzone jest 20 marca.

Z wyjątkiem jego listów, niewiele dzieł literackich można z całą pewnością przypisać Janowi. Z pewnością nie jest on autorem "Introductorius in Evang. Aeternum" ani "Visio Fr. Johannis de Parma" (Anal. Franc., 111, 646-49). Z większym prawdopodobieństwem można przypisać Janowi "Dialogus de vitia ss. Fratrum Minorum", częściowo wydany przez L. Lemmensa, O.F.M. (Rzym, 1902). "Kronika XXIV Generałów" (Anal. Franc., III, 283) przypisuje Janowi alegoryczny traktat o ubóstwie: "Sacrum Commercium B. Francisci cum Domina Paupertate" (wyd. Mediolan, 1539), wydany przez Ed. d'Alençon (Paryż i Rzym, 1900), który przypisuje go (bez wystarczającego powodu) Janowi Parentowi. Carmichael przetłumaczył to wydanie: "The Lady Poverty, a thirteenth-century allegory" (Londyn, 1901); inne angielskie tłumaczenie autorstwa Rawnsly'ego (Londyn, 1904); dobry wstęp i skróconą wersję podaje Macdonell, "Sons of Francis", 189-213. Inne dzieła wymienia Sbaralea, "Suppl. ad Script." (Rzym, 1806), 398.

LIWARIUSZ OLIGER