Maria Nikołajewna urodziła się 26 czerwca 1899 roku (według starego stylu 14 czerwca) jako trzecia córka i drugie dziecko cara Mikołaja II oraz carycy Aleksandry Fiodorówny. Ze względu na młody wiek nie mogła, w przeciwieństwie do starszych sióstr, pracować jako pielęgniarka Czerwonego Krzyża podczas I wojny światowej, dlatego pełniła funkcję patronki szpitala i odwiedzała rannych żołnierzy. Znana była z żywego zainteresowania losem żołnierzy oraz licznych, choć niewinnych, fascynacji młodymi mężczyznami, które towarzyszyły jej od wczesnego dzieciństwa. Marzyła o założeniu własnej rodziny i posiadaniu licznego potomstwa. Była starszą siostrą Anastazji Nikołajewny, której rzekome ucieczki z egzekucji imperialnej rodziny przez dziesięciolecia rozpalały wyobraźnię publiczną. Po odkryciu szczątków rodziny carskiej w latach 90. XX wieku pojawiły się hipotezy, iż mogła być tą z córek, której ciała nie odnaleziono w zbiorowej mogile. Maria zginęła wraz z rodziną 17 lipca 1918 roku, a jej śmierć przyczyniła się do jej późniejszej kanonizacji jako nosicielki cierpień przez Rosyjski Kościół Prawosławny.