Według tradycji Filomena była rzymską dziewicą i męczennicą, która zginęła za wiarę około roku 304, za panowania cesarza Dioklecjana. Niektóre źródła podają, że mogła być męczennicą za Septymiusza Sewera około roku 202, jednak dokładna data oraz okoliczności jej śmierci pozostają niepewne. Jej imię, wywodzące się z greckiego Philoumenē („ta, która kocha śpiew”), nawiązuje do dawnych określeń słowika. Kult świętej Filomeny, pomimo braku jednoznacznych historycznych potwierdzeń jej istnienia, zyskał ogromną popularność w Kościele katolickim, zwłaszcza w XIX wieku. Była czczona jako patronka młodzieży, dzieci, nowożeńców oraz modlitwy w intencji czystości. Kontrowersje wokół jej osoby, określane mianem „kwestii filomenejskiej”, dotyczą zarówno autentyczności jej relikwii, jak i historyczności jej życiorysu.