← Wszystkie parafie

Szczałb · mazowieckie

Kościół Jezusa Chrystusa Ukrzyżowanego

Diecezja: siedlecka

ADRES

21-470 Szczałb
Szczałb

KONTAKT

25 755-99-74

STRONA INTERNETOWA

Odwiedź stronę parafii →

O parafii

Historia parafii Kościół Jezusa Chrystusa Ukrzyżowanego w Szczałb udokumentowana w publikacjach naukowych. Patron: Jezusa Chrystusa Ukrzyżowanego. Diecezja: siedlecka. --- ### Publikacje naukowe **The Church of the Resurrection in Rome as a temple of the Polish-Lithuanian Commonwealth** Autorzy: Maria Nitka Rok: 2023 DOI: 10.56583/fs.2396.2269 URL: https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/download/2396/2269/4896 > The paper examines the primary iconography of the interior design of the Church of the Resurrection in Rome, located in via San Sebastianello 11, reconstructed thanks to the archival materials. The interior of the church of the Resurrectionists in Rome was consecrated on November 5th, 1889, during the time of partitions and the lack of representation of the temple of the Polish nation in the Eternal City. The church until the 1979 renovation had a homogeneous decoration in the historicizing tren **"Archiv für schlesische Kirchengeschichte". Im Auftrag des Instituts für ostdeutsche Kirchen- und Kulturgeschichte herausgegeben von Joachim Köhler , Jan Thorbecke Verlag Sigmaringen 1988 ss. 205** Autorzy: Bolesław Kumor Rok: 1991 DOI: 10.52204/np.1991.75.353-356 URL: https://ojs.academicon.pl/np/article/download/7077/7803 > Założony w **Krucyfiks Cristo vivo w kościele św. Michała Archanioła w Urazie. Wirtuozerskie przedstawienie Chrystusa Ukrzyżowanego Lwowskiej Szkoły Rzeźbiarskiej Doby Rokoka.** Autorzy: Maria Feliks Rok: 2021 DOI: 10.25167/ls.2047 URL: https://czasopisma.uni.opole.pl/index.php/ls/article/download/2047/3956 > Artykuł dotyczy wyjątkowego na tle sztuki polskiej XVIII w. przedstawienia Chrystusa Ukrzyżowanego pochodzącego z kościoła pw. Wniebowzięcia NMP w Nawarii k/Lwowa, a znajdującego się obecnie w kościele pw. św. Michała Archanioła w Urazie k/ Brzegu Dolnego. Krucyfiks ten, wraz z częścią wyposażenia nawaryjskiej świątyni, został w 1945 r. przewieziony przez opuszczających Kresy Wschodnie Polaków na Dolny Śląsk. Dzięki temu, nie podzielił losu pozostałych elementów znakomitej dekoracji rzeźbiarskie **Metamorfozy koloru i stałość inspiracji. Uwagi o wystroju i wyposażeniu sanktuarium Chrystusa Ukrzyżowanego w Kobylance** Autorzy: A. Stankiewicz Rok: 1970 DOI: 10.21697/sc.2021.28.spec.4 URL: https://czasopisma.uksw.edu.pl/index.php/sc/article/download/9389/8314 > Kościół parafialny w Kobylance, pełniący funkcję sanktuarium Chrystusa Ukrzyżowanego, nie budził jak dotąd większego zainteresowania historyków i historyków sztuki. Fundacji niewielkiej świątyni murowanej podjął się wojewoda sandomierski, Jan Wielopolski (zm. 1774), a budowę, zapewne według projektów Francesco Placidiego, przeprowadzono w latach ok. 1743-1750. Architekt był odpowiedzialny także za projekty przykościelnej dzwonnicy oraz pięciu ołtarzy. Główna nastawa mieszcząca obraz Ukrzyżowaneg **Późnogotycka grupa Ukrzyżowania w kościele św. Marka w Krakowie** Autorzy: Andrzej M. Olszewski Rok: 1989 DOI: 10.52204/np.1989.71.69-78 URL: https://ojs.academicon.pl/np/article/download/6983/7613 > -- **Wieś Siedlce w ziemi łukowskiej** Autorzy: K. Woźnica Rok: 2014 DOI: 10.34739/his.2014.03.05 URL: http://hdl.handle.net/11331/234 > Although it has been a settlement since the ninth century, the sources regarding Siedlce before it was granted the town charter are few. The town was situated at the northern edge of the Łuków district, which was a part of the Kingdom of Poland. . The first houses were (found?) on the grounds of the present day palace and the town hospital. The first mention of Siedlce in the written records comes from 1441, when Wojciech of Michów from the Rawicz family exchanged his property with that of his r **Pytanie o kościół** Autorzy: A. Napiórkowski Rok: 2019 DOI: 10.15633/9788374388368.02 URL: http://bc.upjp2.edu.pl/Content/5123/A.%20Napi%C3%B3rkowski%20Pytanie%20rep.pdf > Objawienie judeo -chrzecijaskie swj szczyt i peni znalazo w osobie Jezusa, ktry jest Mesjaszem. Gdy chcemy Go odkry, to zaraz na pocztku stwierdzamy, i dotarcie do historycznego Jezusa z Nazaretu nie wyczerpuje caego bogactwa Jego osoby **creation and architectural transformation of the parish church of the Sacred Heart of Jesus in Żary from the early 13th to late 17th century** Autorzy: Andrzej Legendziewicz Rok: 2022 DOI: 10.12775/ahp.2021.007 URL: https://apcz.umk.pl/AHP/article/download/41959/34412 > This article presents architectural transformations in the parish church of the Sacred Heart of Jesus (originally the Blessed Virgin Mary) in Żary. The church is one of themost interesting brick churches in the borderland between Silesia and Lusatia. Unfortunately, the church has featured very little in the literature, and only its non-extant Romanesque west arm is discussed. Based on the scant written sources, and the results of architectural researchand archaeological excavations, the author d **Chrystus Ukrzyżowany z nieistniejącego kościoła farnego pw. św. Michała Archanioła w Lublinie – problemy identyfikacyjne i konserwatorskie** Autorzy: Maria Serafinowicz, P. Witomski Rok: 2024 DOI: 10.56583/fs.2668 URL: https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/download/2668/2688 > Rzeźba z przedstawieniem Chrystusa Ukrzyżowanego została odkryta i zidentyfikowana jako obiekt pochodzący z kościoła pw. św. Michała Archanioła w Lublinie (farnego) podczas prac konserwatorskich i badań przedmiotu. Czas powstania obiektu został określony przez Józefa E. Dutkiewicza na lata 1320–1370. Wymienione datowanie autorskie zostało potwierdzone specjalistycznymi badaniami konserwatorskimi (technologiczne, tomograficzne, dendrologiczne i dendrochronologiczne). Archaiczna forma zabytku jest **Warszawa i Łowicz. Dwie kolegiackie kaplice Chrystusa Ukrzyżowanego w XVIII stuleciu** Autorzy: Alina Barczyk, J. Sito Rok: 2020 DOI: 10.18778/2084-851x.09.04 URL: https://czasopisma.uni.lodz.pl/tech/article/download/12284/11863 > Dwie kaplice wzniesione przy kolegiatach w Warszawie i w Łowiczu, mieszczące słynące łaskami krucyfiksy, wykazują liczne analogie, do których należą: lokalizacja na przedłużeniu północnych naw, powiązania obu kapituł kolegiackich oraz szczególny status świątyń kojarzonych z najważniejszymi osobami w Rzeczypospolitej – królem (a także, w szerszym ujęciu, Sejmem i kręgiem dworskim) oraz prymasem, czyli interrexem. Mimo że powstanie architektury kaplic dzieliło blisko pół wieku, dostrzec można wzaj **Kilka uwag na temat obrazu Chrystus na krzyżu w kościele pw. św. Mateusza w Mielcu** Autorzy: Kinga Zięba Rok: 2024 DOI: 10.4467/25453882mod.23.001.19826 URL: https://ejournals.eu/pliki_artykulu_czasopisma/pelny_tekst/0192f726-afea-734c-8eb7-bcb6821266c3/pobierz > Obraz Chrystus na krzyżu w ołtarzu głównym kościoła pw. św. Mateusza w Mielcu nie był do tej pory przedmiotem szerszej refleksji historyczno-artystycznej. Kilkukrotnie pojawiały się o nim pojedyncze wzmianki dotyczące atrybucji i datacji. Autorstwo dzieła przypisywano Tomaszowi Dolabelli lub któremuś z jego uczniów, co było równoznaczne z datowaniem go na pierwszą połowę XVII wieku. Zidentyfikowanie osoby fundatora, którym okazał się Konstanty Przedbor z Koniecpola, ustalenie chronologii otrzyma **Znaki prawdziwości Kościoła** Autorzy: Józef Morawa Rok: 2019 DOI: 10.15633/9788374388368.05 URL: http://bc.upjp2.edu.pl/Content/5126/J.%20Morawa%20Znaki.rep.pdf > Prezentowana powyej historyczno -teologiczna analiza ustanowienia przez Jezusa Chrystusa swojego Kocioa kieruje si w stron podania kryteriw roz- **Katedra Niepokalanego Poczęcia NMP w Siedlcach** Autorzy: Urszula Pietrykowska Rok: 1985 DOI: 10.52204/np.1985.64.87-111 URL: https://ojs.academicon.pl/np/article/download/6810/7683 > -- **Jezuicki kościół Serca Jezusa w Krakowie** Autorzy: Lech Kontkowski Rok: 1985 DOI: 10.52204/np.1985.64.113-165 URL: https://ojs.academicon.pl/np/article/download/6811/7684 > -- **Architektura i wyposażenie kościoła i klasztoru Karmelitów bosych w Wiśniczu** Autorzy: Benignus Józef Wanat Rok: 2013 DOI: 10.15633/FHC.234 URL: https://doi.org/10.15633/fhc.234 > Founded in Wisnicz by Stanislaw Lubomirski (1582–1649), Christ the Saviour church and monastery of the Discalced Carmelites was a votive offering of thanks for the victory at Chocim and a happy ending of the Polish-Turkish war in 1621. The monastery was built near the Lubomirskis’ ancestral castle in Wiśnicz according to the design by Maciej Tripoli between 1622 and 1635. Consecrated on 1 July 1635, both the abbey church, dedicated to Christ the Saviour, as well as the monastery were very richly **Ukrzyżowany Mesjasz** Autorzy: M. Wróbel Rok: 2015 DOI: 10.52097/wpt.2351 URL: https://ojs.academicon.pl/wpt/article/download/2351/2357 > W niniejszym artykule autor podejmuje zagadnienie ukrzyżowanego Mesjasza. Poszukuje on odpowiedzi na pytania: Czy idea Ukrzyżowanego Mesjasza obecna jest już w Starym Testamencie? Jakie znaczenie miał Krzyż Chrystusa dla Żydów, pogan i chrześcijan? W jaki sposób wspólnoty pierwotnego Kościoła przyjmowały fakt krzyżowej śmierci Chrystusa? Jak kształtował się kerygmat pierwotnego chrześcijaństwa, w którym wydarzenia paschalne miały decydujące znaczenie? Jakie jest przesłanie krzyża dla współczesne **Starotestamentalna typologia krzyża Jezusa Chrystusa** Autorzy: Piotr Juckiewicz Rok: 2022 DOI: 10.34768/fp2022a15 > W artykule autor podejmuje się omówienia starotestamentalnych figur symbolu krzyża, ukazując tym samym wachlarz znaczeń i głębię tego znaku. Na podstawie wyników badań przeprowadzonych z wykorzystaniem metody heurystycznej, analitycznej oraz syntetyczno-krytycznej przedstawia w nim proces kształtowania się rozumienia znaku krzyża w mentalności ludzi wierzących, tworzących Pierwszy Kościół. Symbol ten, mimo negatywnych konotacji z narzędziem męki i śmierci nie tylko Chrystusa, ale i potencjalnych **Kościoły i parafie diecezji ełckiej (cz. 17)** Autorzy: Wojciech Guzewicz Rok: 2024 DOI: 10.31648/cetl.9395 URL: https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/cel/article/download/9395/7740 > The article presents the church centers in Orzysz (Sacred Heart of Jesus), Pawłówka (The Holy Trinity), Pisanica (Our Lady Queen of Poland), Pisz (Saint John the Baptist) and Pisz (Mother of Mercy). **Capellam Sancte Crucis in ipsa Luchicia Kaplica Św. Krzyża w średniowiecznej Łęczycy. Stan badań archeologicznych i perspektywy poznawcze** Autorzy: Z. Lechowicz Rok: 2023 DOI: 10.18778/0208-6034.38.06 URL: https://czasopisma.uni.lodz.pl/archaeo/article/download/21490/21207 > Celem artykułu jest usytuowanie w przestrzeni aglomeracji tumsko-łęczyckiej znanych od dawna i badanych ostatnimi laty stanowisk na zachodnim brzegu Bzury. Stanowiska Łęczyca–Emaus i Kępa Łęczyca–Dzierzbiętów badane były przez ekipę IHKM Łódź w połowie ubiegłego wieku. W XXI w. przeprowadzono kolejne badania wykopaliskowe na tych stanowiskach. Ich wyniki starano się przedstawić w szerszym kontekście osadniczym oraz ocenić aktualny stan badań. Podstawowe problemy to ustalenie liczby funkcjonujący **Misja Benedyktynów Słowiańskich w kościele Św. Krzyża w Krakowie** Autorzy: Marian Kanior Rok: 1994 DOI: 10.15633/FHC.1437 URL: https://czasopisma.upjp2.edu.pl/foliahistoricacracoviensia/article/download/1437/1333 > The article discusses the establishment of the Benedictine Church in the Slavonic rite (the Church of the Holy Cross). **Ukrzyżowani. Współczesne misteria męki Pańskiej w Polsce** Autorzy: Kamila Baraniecka-Olszewska Rok: 2013 DOI: 10.12775/978-83-231-5674-1 > Książka Ukrzyżowani. Współczesne misteria męki Pańskiej ma dwóch głównych bohaterów: tytułowe misteria oraz teorię performance jako propozycję koncepcji interpretacyjnej w badaniach antropologicznych and współczesną religijnością. Dzięki takiemu podejściu udaje się uchwycić polskie misteria wielkanocne jako zjawisko niezwykle różnorodne. Obejmuje ono bowiem zarówno przedstawienia kameralne, jak i widowiskowe, profesjonalne inscenizacje religijne. Różne są także scenariusze misteriów męki Pańskie **Chrystus Ukrzyżowany w opactwie Cystersów w Mogile – przeoczone dzieło Wita Stwosza** Autorzy: Dobrosława Horzela, M. Walczak Rok: 2025 DOI: 10.36744/bhs.2656 URL: https://czasopisma.ispan.pl/index.php/bhs/article/download/2656/3435 > Artykuł poświęcony jest niewielkiemu krucyfiksowi (54 cm) wyrzeźbionemu w drewnie gruszy (Pyrus L.), odnalezionemu przez autorów w zakrystii kościoła opackiego Cystersów w Mogile pod Krakowem. Dzieło to – silnie przerzeźbione i z uzupełnionymi ramionami – odznacza się cechami stylowymi (smukłość i wyprężenie ciała, siatka żył na niektórych częściach ciała, młodzieńczy typ twarzy zmarszczonej w grymasie bólu, a przede wszystkim wirtuozerskie opracowanie szczegółów anatomicznych), które prowadzą a **History of Church Design in Olszyna Lubanska** Autorzy: Aleksandra, Repelewicz, Zbigniew, Madurowicz Rok: 2016 DOI: 10.17265/1934-7359/2016.08.004 URL: http://www.davidpublisher.com/Public/uploads/Contribute/57bfa9fdc2e39.pdf > The history of the design of St. Joseph the Betrothed church in Olszyna Lubańska is presented in the paper. The first design of the church was drawn up by a local master builder in 1889 but was given such a poor evaluation by a firm of architects in Berlin that a new project had to be commissioned. The technical opinion on the design is analysed in the paper: both projects are discussed and some of the drawings from the projects are presented. The text of the expert evaluation and the draft of t **Między traditio i renovatio Ecclesiae. O średniowiecznych krucyfiksach triumfalnych i ich nowych aranżacjach w Rzeczypospolitej XVI-XVIII wieku** Autorzy: Dobrosława Horzela, M. Walczak Rok: 2024 DOI: 10.18290/rh24724-3 URL: http://ruj.uj.edu.pl/bitstreams/0760b4c6-5262-4311-8347-696651b23886/download > Ważną rolę w katolickiej teorii obrazu i jej podejściu do praktyk religijnych w okresie potrydenckim odegrało pojęcie starożytności. W myśl tej zasady materialne pozostałości przeszłości stały się ważnymi argumentami potwierdzającymi prawdziwość doktryny i zwyczajów Kościoła rzymskiego. W Rzeczypospolitej reformy liturgiczne zapoczątkowane na Soborze Trydenckim zaczęto stosunkowo szybko wprowadzać w życie. Biorąc pod uwagę szybko postępujące radykalne zmiany w wyposażeniu wnętrz kościelnych, war **Zespół kościelno-klasztorny trynitarzy w Beresteczku: historia, pierwotny kształt, stan zachowania** Autorzy: Mirosława Sobczyńska-Szczepańska Rok: 2020 DOI: 10.48234/WK61BERESTECHKO > Berestecka placówka braci bosych Zakonu Przenajświętszej Trójcy od Wykupu Niewolników, piąta w Rzeczypospolitej, pierwsza na Wołyniu, została założona w roku 1691 z inicjatywy właściciela miasteczka, kasztelana halickiego Tomasza Karczewskiego, który przekazał trynitarzom drewniany kościół pw. św. Andrzeja i pieczę nad parafią2. W latach 1692–1696 wybudowano nową drewnianą świątynię i klasztor. W roku 1700 została sprowadzona kopia cudami słynącej statuy Jezusa Nazareńskiego Wykupionego, przecho **Początki chrześcijaństwa i obecności relikwii Krzyża Świętego w Opolu** Autorzy: Piotr Górecki Rok: 2025 DOI: 10.25167/sth.5889 URL: https://czasopisma.uni.opole.pl/index.php/sth/article/download/5889/5191 > Opole przez wieki wiodło prym stolicy Górnego Śląska. Jego początki sięgają przynajmniej VIII w. W średniowieczu ten książęcy gród był centrum księstwa opolsko-raciborskiego i siedzibą kapituły kolegiackiej. Z jednej z najstarszych legend dowiadujemy się, iż pod koniec X w. tereny te nawiedzić miał biskup praski św. Wojciech i na nieodległym wzgórzu udzielać chrztu świętego Opolanom. Przez wieki mieszkańcy historycznej stolicy Górnego Śląska pamiętali o swoim legendarnym misjonarzu, nazywając go **Rzeźba Chrystusa w typie ikonograficznym Chrystus Umęczony z kaplicy Kopernika w kościele pw. św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Toruniu** Autorzy: M. Kurkowski Rok: 2020 DOI: 10.12775/rt.2020.009 URL: https://apcz.umk.pl/czasopisma/index.php/RTOR/article/download/RT.2020.009/27826 > Im Artikel wird die Skulptur Christi in der Pfarrkirche der Altstadt von Thorn in der sog. Kopernikus-Kapelle präsentiert. Im Jahr 2018 wurde sie Konservierungsarbeiten unterzogen, die eine Verifizierung der bisherigen Forschungserkenntnisse ermöglichten. Dank ihnen wurde festgestellt, dass die Skulptur um die Wende des 15. Jh. unter dem Einfluss süddeutscher Werkstätten entstand, und auch, dass sie den Typ der Andachtsdarstellungen des Märtyrer Christi darstellt, die an Wänden oder in Altarschr **Wawelski czarny krucyfiks. Krzyż królowej Jadwigi, Leona Wyczółkowskiego i św. Jana Pawła II** Autorzy: Marta Dutczak Rok: 2020 DOI: 10.18290/rh20684-6s URL: https://ojs.tnkul.pl/index.php/rh/article/download/14503/14147 > A unique Gothic crucifix has been worshiped in the Wawel Royal Cathedral throughout centuries. The sculpture created in Bohemia or Hungary around 1380 was brought by Jadwiga of Poland (13741399) from Hungary to Poland, most likely in 1384. At the feet of Christ Crucified the monarch prayed for the gift of wisdom to rule the kingdom. The crucifix was placed in an altar in the Wawel Royal Cathedral and it has inspired a great devotion to the Crucified. After premature death of Jadwiga in 1399 the **Dzieje budowy, architektura i symbolika kościołów św. Aleksandra i Matki Boskiej Anielskiej w Dąbrowie Górniczej** Autorzy: B. Krasnowolski Rok: 2002 DOI: 10.52204/np.2002.98.415-464 URL: https://ojs.academicon.pl/np/article/download/6853/8180 > -- **Symbol kultu Serca Jezusa nad prezbiterium kościoła jezuitów w Krakowie** Autorzy: Barbara Hryszko Rok: 2025 DOI: 10.35765/pk.2025.5104.11 URL: https://doi.org/10.35765/pk.2025.5104.11 > Artykuł prezentuje najświeższe badania nad symbolem kultu Serca Jezusa wieńczącym prezbiterium kościoła jezuitów w Krakowie (il. 1). Rzeźba ta nie była dotąd obiektem zainteresowania badaczy. Analiza źródłowa, badania historyczne, porównawcze i ikonograficzne pozwoliły zidentyfikować wzór (il. 6) zarówno dla pierwszego zamysłu zwieńczenia wschodniej części kościoła (il. 2–5), jak i dla ostatecznego projektu Franciszka Mączyńskiego (il. 10). W wyniku badań wskazano przyczyny zastąpienia przez arc **Epitafia i inskrypcje ku pamięci rodu von Mettich w dawnym kościele Podwyższenia Krzyża Świętego w Moszczance** Autorzy: J. Szczepańska Rok: 2024 DOI: 10.19195/2658-2082.79.1.6 URL: https://czasopisma.uwr.edu.pl/sobotka/article/download/16379/14689 > The paper discusses the epitaphs and inscriptions commemorating members of the von Mettich family from the Church of the Elevation of the Holy Cross in Moszczanka -a village which between 1607 and 1819 was a part of a fee tail belonging to the family, members of which were patrons of the church and found a final resting place there. **Krakowskie kościoły karmelitańskie zbudowane na początku XX wieku** Autorzy: J. Wroński Rok: 2016 DOI: 10.15633/FHC.1265 URL: https://doi.org/10.15633/fhc.1265 > 1. Die Klosterkirche der unbeschuhten Karmelitinnen Zum Heiligen Josef. Ein glucklicher Auftakt und somit die charakteristische Einfuhrung in das 20. Jh. fur den Kirchenbau von Krakau war die Errichtung der Karmeliterinnen St. Josephs-Kirche an der Lobzowska-Strase 40, in der die Architekten (Tadeusz Stryjenski (1849-1943) - Projektant der Kirche und Franciszek Mączynski (1874-1947) - Ausfuhrer des Bauprojektes mit eigenen Verbesserungen) die historisch- eklektizistischen Formen d.h. die mittela **Kościół katedralny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i Polonia w Charkowie: krótki szkic historyczny (XIX wiek)** Autorzy: Lubow Żwanko Rok: 2021 DOI: 10.15633/OCHC.3902 URL: http://czasopisma.upjp2.edu.pl/orientalia/article/download/3902/3760 > Cathedral church of Assumptoin of the Blessed Virgin Marry a short historical draft (19 th century). The author of the article presents a short outline of the cathedral church of Assumption of the Blessed Virgin Marry in Kharkiv since the moment it was built to its ceremonial cosercation in June 26, 1892 by the bishop of Molyhowska Diocese Albin Simon. Building of the church has been shown on the background of functioning of Polish community in Kharkiv in the 19 th century which from a small gro **Selected reliquaries from the Holy Stairs (“Scala Santa”) in the crypt under the Piarist church in Cracow** Autorzy: M. Marszałek, Adam Gaweł, Karolina Pachuta, Eliza Buszko Rok: 2023 DOI: 10.15633/acr.5406 URL: https://czasopisma.upjp2.edu.pl/analectacracoviensia/article/download/4705/4556 > W latach 2017–2020 w obrębie krypty, piwnic oraz klasztoru Ojców Pijarów w Krakowie przeprowadzono kompleksowe prace konserwatorsko-budowlane. W czasie ich trwania dokonano wielu sensacyjnych odkryć, między innymi w tajemniczych schodach w prezbiterium krypty odnaleziono 59 relikwiarzy. W miarę postępu prac konserwatorskich i badawczych stało się jasne, że krypta pod kościołem oryginalnie stanowiła kaplicę Świętych Schodów, jeden z niewielu tego typu zabytków na świecie. Konserwatorzy wydobyli i **Ważniejsze polonika kościelne w Archiwach Państwowych w Wiedniu** Autorzy: Bolesław Kumor Rok: 2020 DOI: 10.31743/abmk.7121 URL: https://czasopisma.kul.pl/index.php/abmk/article/download/7121/6671 > - **Chrystus Ukrzyżowany w katedrze Narodzenia Najświętszej Panny Marii w Sandomierzu. Tropem italianizmów w małopolskiej sztuce XIV w.** Autorzy: Dobrosława Horzela Rok: 2022 DOI: 10.36744/bhs.1401 URL: http://doi.org/10.36744/bhs.1401 > Zagadnienia artystyczne związane z gotyckim krucyfiksem w katedrze w Sandomierzu, datowanym dotychczas najczęściej na połowę XV w., nie budziły większego zainteresowania badaczy. Wyniki studiów nad stylem dzieła, prowadzonych w związku z jego konserwacją w roku 2016, wskazują na rolę tradycji tzw. krucyfiksów dolorystycznych, przejawiającą się zarówno na poziomie typologicznym, jak też technologicznym. Relacje te nie są jednak kluczowe dla wyjaśnienia artystycznej genezy dzieła. Stawiam tezę, że **Polityka historyczna Kościoła katolickiego** Autorzy: Michał Wenklar Rok: 2024 DOI: 10.35765/slowniki.383 URL: https://doi.org/10.35765/slowniki.383 > DEFINICJA POJĘCIA: Kościół katolicki prowadzi własną politykę historyczną. Można rozważać zarówno działania instytucjonalne Kościoła, jak i aktywność bliskich Kościołowi historyków i publicystów. Można też podzielić tę politykę na działania podejmowane wobec własnej historii (o defensywnym charakterze) oraz na oceny innych wydarzeń dziejowych z punktu widzenia Kościoła. ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Formą obrony chrześcijańskiej wizji historii była pierwotnie bezkrytyczna apologetyka. W połowie **„Jezus Chrystus wczoraj, dziś i na wieki" (Hbr 13,8) - Rok Jubileuszowy - problemy i nadzieje (historyczność Jezusa Chrystusa)** Autorzy: Doroteusz Sawicki Rok: 2000 DOI: 10.15290/elpis.2000.02.03 URL: https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/17512/1/Elpis_2_2000_D_Sawicki_Jezus_Chrystus_wczoraj_dzis_i_na_wieki.pdf **Tryptyk biblijno-pasyjny w parafii w Giełczwi** Autorzy: J. Flis Rok: 1989 DOI: 10.21906/RBL.2135 URL: https://rbl.ptt.net.pl/index.php/RBL/article/download/2135/2223 > — **Jubileuszowe spotkanie sekcji historyków Kościoła w Polsce** Autorzy: M. Nabożny Rok: 2014 DOI: 10.52204/np.2014.121.275-277 URL: https://ojs.academicon.pl/np/article/download/4697/4840 > Mino ju 50 lat, od kiedy regularnie odbywaj si spotkania historykw Kocioa w **Z dziejów katolickiej parafii w Miłakowie w XIX wieku** Autorzy: M. Jodkowski Rok: 2014 DOI: 10.31648/SW.174 URL: https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/sw/article/download/174/138 > Proboszcz z Ełdyt Wielkich ks. Heinrich Renkel (Renze) zakupił 5 kwietnia 1852 r. wolnostojący dom w Miłakowie, aby zaadaptować go na cele kultu religijnego. Urządzono w nim oratorium, które poświęcił ełdycki proboszcz ku czci Krzyża Świętego 12 grudnia 1855 r. Od tego czasu księża z Ełdyt Wielkich okazjonalnie sprawowali w nim katolickie nabożeństwa. W związku ze wzrastającą liczbą wiernych w 1864 r. nabyto parcelę pod budowę kościoła. Tegoż roku utworzono w Miłakowie kurację oraz nominowano pi **Spotkanie księży profesorów i wykładowców historii Kościoła, Gniezno 31 III-1 IV 2016** Autorzy: Stanisław Cieślak Rok: 2016 DOI: 10.52204/np.2016.125.327-334 URL: https://ojs.academicon.pl/np/article/download/4634/4786 > SPOTKANIE KSIĘŻY PROFESORÓW I WYKŁADOWCÓW HISTORII **Męczeństwo - szczególne świadectwo wiary w Jezusa Chrystusa. Spotkanie profesorów i wykładowców historii Kościoła w Rzeszowie, 8-9 IV 2010** Autorzy: Stanisław Cieślak Rok: 2010 DOI: 10.52204/np.2010.113.347-351 URL: https://ojs.academicon.pl/np/article/download/4736/5003 > Spotkanie profesorów i wykładowców historii Kościoła odbyło się w dniach 8-9 kwietnia 2010 roku w Wyższym Seminarium Duchownym diecezji rzeszowskiej. Gospodarzem spotkania był ordynariusz diecezji rzeszowskiej, ks. biskup Kazimierz Górny. W poniższym tekście zamieszczono relację ze wspomnianego spotkania. **SEPTEM VERBA A CHRISTO W STAROPOLSKICH APOKRYFACH NOWOTESTAMENTALNYCH W PERSPEKTYWIE ŹRÓDŁOZNAWCZEJ I LINGWISTYCZNEJ. CZĘŚĆ DRUGA: JĘZYKOWE UKSZTAŁTOWANIE** Autorzy: Olga Ziółkowska Rok: 2020 DOI: 10.14746/so.2020.77.12 URL: https://doi.org/10.14746/so.2020.77.12 > This article is the second and the last part of a series dedicated to the characteristics of a description of Christ’s seven words uttered on the cross as accounted in Old Polish biblical and apocryphal narrations. In part one, I focus on the origin of the words, the characteristics of Old Polish texts containing them. I highlight the most important differences in the narration of the specific fragments of Old Polish Passions of Jesus. Part two is entirely dedicated to the language of the fragme **Architectural history of the church in Kowalow from its foundation to the end of World War II** Autorzy: Wojciech Zachariasz Rok: 2025 DOI: 10.18276/sp.2025.35-11 URL: https://wnus.usz.edu.pl/sp/file/article/view/21514.pdf > Kościół w Kowalowie jest jednym z najstarszych i najcenniejszych zabytków sakralnych na Ziemi Lubuskiej, którego początki sięgają XIII wieku. Jego budowa rozpoczęła się od wzniesienia prezbiterium, stanowiącego najstarszą część świątyni. W XIV wieku dokonano rozbudowy, obejmującej dodanie nawy oraz części zachodniej, co nadało budowli bardziej okazały charakter. Początkowo kościół służył wiernym wyznania katolickiego, jednak wraz z nadejściem reformacji w XVI wieku został przekształcony w zbór p **Geneza i budowa katedry lubelskiej (kościoła pojezuickiego) 1580-1625** Autorzy: Bronisław Natoński Rok: 1967 DOI: 10.52204/np.1967.27.63-133 URL: https://ojs.academicon.pl/np/article/download/6639/6949 > Przedmiotem tekstu jest historia kościoła św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Lublinie, który pierwotnie był kościołem jezuickim do roku 1773, a później został katedrą diecezji lubelskiej od roku 1832.Autor wykazał, że w dotychczasowych badaniach nad historią wspomnianego kościoła pominięto ważne źródła archiwalne. Głównym celem dysertacji jest wyjaśnienie niejasności związanych z historią tego kościoła, zwłaszcza w kontekście jego budowy i początków. Zakres artykułu obejmuje okres  od **Pierwszy kościół p. w. Królowej Polski** Autorzy: Czesław Skowron Rok: 1959 DOI: 10.52204/np.1959.9.391-394 URL: https://ojs.academicon.pl/np/article/download/7647/7044 > - **Z dziejów szkolnictwa jezuickiego w Polsce. Wybór artykułów, Kraków 1994, ss. 258.** Autorzy: Dorota Żołądź Rok: 2019 DOI: 10.14746/BHW.1995.2.27 URL: https://pressto.amu.edu.pl/index.php/bhw/article/download/16610/16434 > Z dziejów szkolnictwa jezuickiego w Polsce. Wybór artykułów, Kraków 1994, ss. 258. **Chrystus upadający pod krzyżem w kulturze ludowej Małopolski** Autorzy: U. Janicka-Krzywda Rok: 2000 DOI: 10.52204/np.2000.94.495-511 URL: https://ojs.academicon.pl/np/article/download/7819/8093 > Geneza przedstawienia trzeciego upadku Jezusa pod krzyżem sięga literatury apokryficznej i inscenizacji pasyjnych, bazujących na apokryfach. W polskiej literaturze apokryficznej, najstarszymi tekstami związanymi z Męką Zbawiciela są "Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusaczyli" oraz "Rozmyślania dominikańskie". Najstarsze przedstawienia ikonograficzne trzeciego upadku Jezusa pochodzą z XIV wieku. Początki inscenizacji epizodów ewangelicznych, w tym pasyjnych, sięgają XI wieku w Europie Zachodniej. W **Ukrzyżowany mężczyzna z Giv’at ha-Mivtar** Autorzy: N. Mendecki Rok: 1997 DOI: 10.21906/rbl.718 URL: https://doi.org/10.21906/rbl.718 > W czerwcu 1968 r. znaleziono w grobowcu w północnowschodniej Jerozolimie (Giv’at ha-Mivtar) szczątki szkieletu ukrzyżowanego mężczyzny o Jehohanan1. Mężczyzna w wieku około 24-28 lat miał 167 cm wzrostu. N. Haas przeprowadził badania anatomiczne1 2. Dzięki dobrze zachowanym szczątkom kości twarzowych i czaszki zrekonstruował on wygląd twarzy. Stwierdził nawet, że matka męż­ czyzny przeżyła jakiś szok w okresie początkowej ciąży, co uwi­ doczniło się w ukształtowaniu czaszki. Po porodzie wygląd g **Oblężenie Jerozolimy i Góra Golgoty: Bemmel, Brueghel i Savery** Autorzy: Zofia Maniakowska-Jazownik, Marta Matosz, A. Ryguła Rok: 2023 DOI: 10.12775/aunc_zik.2023.004 URL: https://apcz.umk.pl/AUNC_ZiK/article/download/42016/37375 > Miniatura będąca przedmiotem artykułu to jedna spośród przeszło tysiąca dwustu miniatur znajdujących w posiadaniu Muzeum Narodowego w Krakowie. Jej korzenie sięgają XVI-wiecznych Niderlandów. Góra Golgota i scena Ukrzyżowania są namalowane na kawałku pergaminu o średnicy mniejszej niż 6 centymetrów. Badanie techniki, analiza stylistyczna i chemiczna oraz rozszyfrowanie sygnatury doprowadziły do odkrycia prawdziwego autora. **In the world of medieval symbols. Depiction of a shield from the fresco of St. Martin’s Church in Wichów** Autorzy: A. Michalak Rok: 2012 DOI: 10.18778/0208-6034.29.10 URL: https://czasopisma.uni.lodz.pl/archaeo/article/download/17164/16783 > Już co najmniej od XIX w. w badaniach nad uzbrojeniem wykorzystywane są źródła ikonograficzne. Dzieła sztuki pozwalają nam również wniknąć w świat nieoświetlony zazwyczaj przez źródła materialne: mentalności, wiary, przesądów. Z ilustracją takiej sytuacji mamy prawdopodobnie do czynienia również w wypadku fresków w kościele p.w. św. Marcina w podżagańskim Wichowie. Malowidła z Wichowa mogły powstać na podstawie malarstwa tablicowego, lub pewniej miniaturowego. Kompozycja interesującego nas Ukrzy **Parafia Pilica w latach niewoli narodowej** Autorzy: Henryk Błażkiewicz Rok: 1983 DOI: 10.52204/np.1983.59.255-271 URL: https://ojs.academicon.pl/np/article/download/6705/7507 > -- **Studia nad wewnętrznymi dziejami kościelnymi w Małopolsce na schyłku XVI wieku** Autorzy: H. E. Wyczawski Rok: 2020 DOI: 10.21697/pk.1964.7.1-2.03 URL: https://czasopisma.uksw.edu.pl/index.php/pk/article/download/5100/4653 > w racaa do Kocioa, a R adziw i, sam urodzony i w ychow any w kaw inim ie, uspokaja um ysy pokojow sw dziaalno **Architektura kościoła pobernardyńskiego pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Łukowie** Autorzy: Kacper Łażewski Rok: 2026 DOI: 10.18778/2084-851x.19.12 URL: https://doi.org/10.18778/2084-851x.19.12 > W artykule została omówiona architektura kościoła pobernardyńskiego pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Łukowie, która jak dotąd nie doczekała się wyczerpującego opracowania. Autorzy dotychczasowych publikacji skupiali się głównie na odtworzeniu historii świątyni, którą udało się doprecyzować dzięki przeprowadzonym kwerendom archiwalnym oraz porównaniu źródeł pisanych z zachowanym zabytkiem. Dokonana analiza formalno-genetyczna w kontekście architektury Rzeczypospolitej oraz zagranicznej, głównie **Duchowe iunctim. Powierzenie przez biskupa siedleckiego Henryka Przeździeckiego parafii i sanktuarium w Kodniu Misjonarzom Oblatom Maryi Niepokalanej w 1927 r.** Autorzy: P. Zając Rok: 2019 DOI: 10.18290/rt.2019.66.4-6 URL: https://ojs.tnkul.pl/index.php/rt/article/download/5305/4494 > Terytorium diecezji siedleckiej było w drugiej połowie XIX w. świadkiem surowych prześladowań religijnych. Rząd carski konfiskował katolickie kościoły i zmuszał unitów do wyrzekania się unii z biskupem Rzymu i przechodzenia na prawosławie. Siedemnastowieczny wizerunek Matki Bożej Kodeńskiej został wywieziony z Kodnia do sanktuarium jasnogórskiego. Dopiero odzyskanie przez Polskę niepodległości w 1918 r. pozwoliło rozpocząć proces przywracania tradycyjnych kościelnych struktur. W artykule ukazane **Królewskość Jezusa Chrystusa w opisie męki w Ewangelii św. Jana** Autorzy: J. Królikowski Rok: 2021 DOI: 10.4467/25443283sym.21.022.14702 URL: https://www.ejournals.eu/pliki/art/20235/ > The kingship of Jesus Christ as presented in the description of Passion in the Gospel of John The question of the kingship of Jesus Christ currently constitutes one of the most exceptional theological issues in terms of meaning, since it not only defines a living element of Christian piety, but also, in the recent years, it has aroused considerable controversies in the context of the so called intronization and evoked numerous questions. To answer these questions and to formulate appropriate sp **Sławomir Kęszka, Michał Kieling, Diecezja Kaliska parafie – kościoły – kaplice. Przeszłość i teraźniejszość. Opracowanie historyczno – źródłowe, Kalisz 2016, ss. 913** Autorzy: J. Wąsowicz Rok: 2018 DOI: 10.4467/27204006pmo.18.017.16045 URL: https://www.ejournals.eu/pliki/art/21676/ > Polonia Maior Orientalis » 2018 » V » Sławomir Kęszka, Michał Kieling, Diecezja Kaliska parafie – kościoły – kaplice. Przeszłość i teraźniejszość. Opracowanie historyczno – źródłowe, Kalisz 2016, ss. 913 A A A **Fundacja biskupa Stefana Wierzbowskiego dla Bernardynów w Górze Kalwarii koło Warszawy** Autorzy: W. Murawiec Rok: 2002 DOI: 10.15633/FHC.1330 URL: http://czasopisma.upjp2.edu.pl/foliahistoricacracoviensia/article/download/1330/1230 > Powstanie kościołów i kaplic Męki Pańskiej, czyli tzw. Nowej Jerozolimy w powiecie czerskim koło Warszawy w drugiej połowie XVII w., było dziełem biskupa poznańskiego Stefana Wierzbowskiego. Oddał on główny kościół i kilka kaplic dróżkowych w opiekę Zakonu Braci Mniejszych Prowincji Małopolskiej (popularnie: Bernardynów). **Potencjał dziedzictwa jezuickiego dla turystyki postindustrialnej na Górnym Śląsku** Autorzy: Izabela Kaczmarzyk Rok: 2025 DOI: 10.62875/tk.v3i136.1560 URL: http://turystykakulturowa.org/ojs/index.php/tk/article/download/1560/pdf_2 > Głównym celem artykułu jest analiza potencjalnego znaczenia dziedzictwa jezuickiego w kontekście turystycznego zainteresowania postindustrialnym krajobrazem kulturowym Górnego Śląska. Dziedzictwo to jest świadectwem nie tylko dziewiętnastowiecznej kultury religijnej, ale również zależności pomiędzy rozwojem przemysłu a kształtowaniem się specyfiki górnośląskiej pobożności, zwłaszcza w kontekście osłabiania tendencji desakralizacyjnych. Od II połowy XIX wieku w wielu górnośląskich miejscowościach **Nieznana gotycka preteksta z Ukrzyżowaniem i symbolami czterech ewangelistów w kościele Bożego Ciała w Krakowie** Autorzy: K. Moskal Rok: 2022 DOI: 10.31261/spip.2022.18.10 URL: https://doi.org/10.31261/spip.2022.18.10 > W kościele Bożego Ciała w Krakowie przechowywane są fragmenty niebieskiej jedwabnej tkaniny dekorowanej haftem, oprawione w ramkę i opisane jako welum z wieku XVIII. Fragmenty haftu kładzioną nicią metalową, uzupełnianego nićmi jedwabnymi, przedstawiają zachowany w dwóch częściach medalion z uskrzydlonym orłem trzymającym w szponach banderolę z napisem: „Joh[a]nns”, i znajdujący się poniżej titulus krzyża z napisem: INRI, dwa kolejne fragmenty medalionów z uskrzydlonym wołu oraz z postacią z ban **Kościoły rzymskokatolickie na Ukrainie Lewobrzeżnej (XIX-XX wiek). Przegląd retrospektywny** Autorzy: Lubow Żwanko Rok: 2020 DOI: 10.31743/abmk.10019 URL: https://czasopisma.kul.pl/index.php/abmk/article/download/10019/8366 > W artykule dokonano krótkiej retrospektywy historii kościołów rzymskokatolickich na Ukrainie Lewobrzeżnej w XІХ-ХХ wieku, od budowy w czasach Imperium Rosyjskiego do losów w czasach radzieckich, i wspomniano o współczesnej sytuacji z kościołami już w niepodległej Ukrainie. Na początku zostały przeanalizowane czynniki, które spowodowały powstanie licznej Polonii na obszarach Ukrainy Lewobrzeżnej, czyli w guberniach: jekaterynosławskiej, połtawskiej, charkowskiej oraz czernihowskiej. Na tych teren **Powstawanie Kościoła: od eklezjogenezy chrystocentrycznej do eklezjogenezy trynitarnej** Autorzy: A. Napiórkowski Rok: 2022 DOI: 10.31743/vv.13726 URL: https://czasopisma.kul.pl/index.php/vv/article/download/13726/12987 > W okresie posoborowym w nauce o Kościele nastąpił znaczący rozwój, w którym należy odróżniać to, co trwale aktualne, od spraw zmiennych i historycznych. Oznacza to, że źródła Objawienia się nie zmieniają, ale rozwija się nasze ich rozumienie. Zagłębiając się w tajemnicę Kościoła, musimy dostrzec zarówno jego ciągłą zmianę, jak i zmieniające się jego rozumienie. Wielkie osiągnięcia biblistyki, patrystyki i innych nauk w XIX i XX wieku zmuszają zatem do zrewidowania dotychczasowego obrazu Kościoła **Czternastowieczny fresk z motywem Matki Bożej współdźwigającej krzyż w architektonicznej przestrzeni dwunawowej fary w Bolkowie** Autorzy: A. Jankowski Rok: 2022 DOI: 10.36744/bhs.1054 URL: https://czasopisma.ispan.pl/index.php/bhs/article/download/1054/650 > Odkryte ostatnio w kościele pw. św. Jadwigi w Bolkowie gotyckie malowidła ścienne i średniowieczne detale architektoniczne ukazały w nowym świetle wczesne dzieje architektury świątyni. Dowiodły, że kościół przebudowano w 3. ćwierci XIV w. na dwunawową halę, a nie – jak zakładano – na założenie trójnawowe. Wśród reliktów gotyckich malowideł z kilku faz historycznych przetrwało wyobrażenie będące najstarszą w malarstwie polskim obrazową wykładnią idei compassio Mariae. Jest to wyjątkowo rzadki mot **Jedenaście wieków chrześcijaństwa w Polsce : wymiar polityczny i historyczny** Autorzy: Anita Młynarczyk-Tomczyk, Rafał Dudała Rok: 2021 DOI: 10.15633/9788374388214 > Przed ponad tysiącem lat Polska, łącząc się z papieskim i łacińskim Rzymem, weszła do kręgu kultury zachodnioeuropejskiej, czerpiąc z jego skarbca cywilizacyjnego, politycznego, społecznego i gospodarczego, ale też dodając do niego wiele nowego i autorskiego. Wkład Polski do cywilizacji chrześcijańskiej i do historii Kościoła jest niezaprzeczalny. Przyjęcie chrztu przez Polskę odegrało ogromną rolę w ukształtowaniu jej moralnego, kulturalnego i cywilizacyjnego oblicza w całym tysiącleciu. Od teg **The Crisis in Jesuit Schooling in Order’s Polish Province in the Second Half of the 17th Century and Attempts to Overcome It: Based on the Practice of L’viv College and Yaroslav St. John’s College** Autorzy: Serhii Sieryakov Rok: 2022 DOI: 10.47632/2786-717x-2022-1-89-103 URL: https://uhr.ucu.edu.ua/index.php/chasopys/article/download/12/8 > DOI: 10.47632/2786-717X-2022-1-89-103 УДК 94(477) “16”: 271,5: 37 Як цитувати: Сергій Сєряков, Криза в єзуїтському шкільництві Польської провінції ордену в другій половині XVII ст. і спроби її подолання: на основі практик львівського і ярославського св. Яна колегіумів, Ukrainian Historical Review / Український історичний огляд, I | 2022, 89-102. Сергій Сєряков Криза в єзуїтському шкільництві Польської провінції ордену в другій половині XVII ст. і спроби її подолання: на основі практик львівськог **Historia organów w kościele pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie-Piaskach Wielkich** Autorzy: P. Matoga Rok: 2015 DOI: 10.52204/np.2015.123.225-236 URL: https://ojs.academicon.pl/np/article/download/4659/4804 > Archiwum parafialne w Krakowie-Piaskach Wielkich obfituje w dokumenty związane z historią miejscowych organów. Kościół parafialny został wybudowany w latach 20. XX w. W 1944 r. zamontowano w nim niewielkie, tymczasowe organy, wypożyczone z parafii w Prokocimiu. Instrument ten, zbudowany w 1924 r. przez Stanisława Żebrowskiego z Krakowa, oddano do Prokocimia w 1945 r. Jeszcze w 1944 r. ówczesny proboszcz, ks. Franciszek Dźwigoński, zamówił nowe, 15-głosowe, pneumatyczne organy w firmie Gebrüder R **Kościoły polskie na Ukrainie Lewobrzeżnej: Od założenia do zagrożenia w okresie toczącej się wojny (XIX-XXI wiek)** Autorzy: Lubow Żwanko Rok: 2023 DOI: 10.31743/abmk.16642 URL: https://czasopisma.kul.pl/index.php/abmk/article/download/16642/14998 > W artykule podjęta została próba spojrzenia na dzieje polskich kościołów, które powstały na Ukrainie Lewobrzeżnej w XIX wieku, poprzez ich tragiczną historię w XX wieku i aktualne zagrożenie zniszczenia przez rosyjskie ostrzały rakietowe podczas trwającej od 2022 roku wojny. W badaniu zaprezentowano krótkie szkice z historii każdego z 12 kościołów zbudowanych na terenie Ukrainy Lewobrzeżnej w guberniach: jekaterynosławskiej, połtawskiej, charkowskiej oraz czernihowskiej. Dzięki staraniom miejsco **Kościół pw. Zmartwychwstania Pańskiego w Rzymie jako świątynia Rzeczypospolitej Obojga Narodów** Autorzy: Maria Nitka Rok: 2023 DOI: 10.56583/fs.2396 URL: https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/download/2396/2268 > W artykule omówiono pierwotną ikonografię wystroju kościoła pw. Zmartwychwstania Pańskiego w Rzymie przy via San Sebastianello 11, zrekonstruowaną dzięki materiałom archiwalnym. Wnętrze kościoła Zmartwychwstańców w Rzymie zostało konsekrowane w 5 listopada 1889 roku w czasie zaborów i braku reprezentacji świątyni nacji polskiej w Wiecznym Mieście. Świątynia przed remontem w 1979 roku miała jednorodny wystrój w nurcie historyzującym, który spajała polichromia w typie „polichromii dywanowych” (Tap **Nauka Stanisława Sokołowskiego o znamionach prawdziwego Kościoła** Autorzy: Franciszek Bracha Rok: 1947 DOI: 10.52204/np.1947.2.103-134 URL: https://ojs.academicon.pl/np/article/download/7017/7173 > -- **Fundacje kapliczek i krzyży przydrożnych na Polskim Podkarpaciu. Geneza i typologia** Autorzy: U. Janicka-Krzywda Rok: 1998 DOI: 10.52204/np.1998.89.401-442 URL: https://ojs.academicon.pl/np/article/download/7540/7371 > W Polsce tradycja wznoszenia przydrożnych kapliczek i krzyży sięga XI wieku. Misjonarze nowej religii usunęli pogańskie świątynie, wycięli święte drzewa oraz zbezcześcili święte skały i źródła. W miejscu, z którego wygnano pogańskie bałwochwalstwo, zwykle stawiano krzyż. Na przestrzeni wieków wyrósł zwyczaj upamiętniania w podobny sposób ważnych wydarzeń w Kościele i państwie, w życiu małych wspólnot, a nawet w życiu poszczególnych osób. Stawianie przydrożnych krzyży i kapliczek stało się bardzo **Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego** Autorzy: K. Kuczman, A. Betlej, Międzynarodowe Centrum Kultury w Krakowie Rok: 1993 > Oznaczenia i skroty -- Mapa administracyjna Rzeczypospolitej z r. 1772 -- Fragment planu Grodna z r. 1923 -- Maria Kalamajska-Saeed, Kościol p.w. Matki Boskiej Anielskiej i klasztor Franciszkanow: Aneks I: Akt fundacji klasztoru Franciszkanow w Grodnie, 1635; Aneks II: Nadanie gruntu na przedmieściu Zaniemenskim, 1643; Aneks III: Inwentarz kościola i klasztoru Franciszkanow w Grodnie, 1675-1679; Aneks IV: Opis i inwentarz kościola i klasztoru Franciszkanow w Grodnie, 1745 -- Maria Kalamajska-Sae **Glosa o pewnym siedemnastowiecznym wielkopolskim kościele drewnianym, który stał się pomnikiem „nieśmiertelnej sławy” 104-letniego fundatora** Autorzy: A. Jankowski Rok: 2024 DOI: 10.52204/np.2024.141.57-80 URL: https://ojs.academicon.pl/np/article/download/5689/9292 > Wzniesiony w roku 1673  kościół drewniany w Brodach Poznańskich cechuje oryginalny quasi-przysłupowy system konstrukcyjny, plan in modum crucis,  dekoracja ciesielska detalu z inskrypcjami memoratywnymi oraz unikatowy materiał źródłowy, ujawniający przyjęty dla świątyni wzorzec, pierwotne oblicze architektoniczne i wyposażenie. Wkomponowane w dekorację portali i belki tęczowej inskrypcje datują i personalizują fundację. Dane te dopełnia legenda epitafijna portretu trumiennego donatora. Mówi ona, **The History of the Congregation of the Sisters of Merciful Jesus within the Boundaries of the Present Metropolitan Archdiocese of Szczecin and Kamien (Kamień)** Autorzy: Grzegorz Wejman Rok: 2019 DOI: 10.18276/skk.2019.26-14 URL: https://wnus.edu.pl/skk/file/article/view/16086.pdf > Po II wojnie światowej tereny dzisiejszej metropolii szczecińskiej (od 25 marca 1992 r.), w skład której wchodzą: archidiecezja szczecińsko-kamieńska i diecezje koszalińsko-kołobrzeska i zielonogórsko-gorzowska przechodziły kilka reorganizacji, w wyniku której teren jej zmniejszył się z 44 836 km² (1945 r.) do 37 199 km². Na tym obszarze po wojnie pozostały tylko 54 siostry z 5 zgromadzeń w 16 domach zakonnych, a obecnie w metropolii posługuje 807 sióstr zakonnych. Pośród wielu rodzin zakonnych **Franciszkańska kuracja Serca Pana Jezusa w Gliwicach w latach 1925–1945** Autorzy: P. Górecki Rok: 2019 DOI: 10.25167/STH.827 URL: https://czasopisma.uni.opole.pl/index.php/sth/article/download/827/620 > Artykuł jest kontynuacją międzywojennej historii gliwickich franciszkanów i genezy powstania samodzielnej jednostki kościelnej w tzw. dzielnicy hutniczej, zamieszczonym w tomie 35 „Studiów Teologiczno-Historycznych Śląska Opolskiego”z 2015 r. Autor tym razem przybliża historię kuracji Serca Pana Jezusa w Gliwicach w latach 1925–1945. Od czasu jej ustanowienia gliwiccy franciszkanie prowadzili w tamtejszej dzielnicy hutniczej ożywioną pracę duszpasterską. Jej główne działania ukierunkowane były n **Drzewo Jessego i ołtarz Krzyża Świętego w kościele podominikańskim w Klimontowie koło Sandomierza. Od tekstów biblijnych i interpretacji patrystycznych do realizacji w sztuce kościelnej.** Autorzy: L. Wojciechowski Rok: 2022 DOI: 10.52204/np.2022.137.145-176 URL: https://ojs.academicon.pl/np/article/download/3816/4583 > W artykule zostały przedstawione zagadnienia dotyczące interpretacji proroctwa Izajasza (11, 1 – 3) w dziełach sztuki religijnej. Jednym z tych dzieł jest ołtarz w kościele obecnie podominikańskim w miejscowości Klimontów koło Sandomierza. Miejscowość należała do rodu Ossolińskich od XV wieku. W 1 poł. XVII w. w Klimontowie powstał kościół i klasztor dominikanów. W ołtarzu wykonanym około połowy XVII wieku znajduje się rzeźbione w drewnie i pozłacane Drzewo Jessego. Wyobrażenie Drzewa Jessego ot **Basilians and the Public Schooling in the Polish-Lithuanian Commonwealth in the 17th and 18th Centuries** Autorzy: Beata Lorens Rok: 2022 DOI: 10.47632/2786-717x-2022-1-115-130 URL: https://uhr.ucu.edu.ua/index.php/chasopys/article/download/14/10 > DOI: 10.47632/2786-717X-2022-1-115-130 УДК 930:[37:27-789.17(438+474.5)“16/17”] Як цитувати: Beata Lorens, Bazyliane a szkolnictwo publiczne w Rzeczy Pospolitej w XVII і XVIII ww., Ukrainian Historical Review / Український історичний огляд, I | 2022, 115-130. Беата Лоренс Василіяни та публічна освіта в Речі Посполитій у XVII i XVIII ст. У статті узагальнено стан досліджень василіянської освіти на територіях Польсько-Литовської держави в XVII–XVIII ст. Дослідження базується на документах, збереже **Dwa gotyckie krzyże relikwiarzowe z kościoła św. Jakuba w Toruniu w Muzeum Diecezjalnym w Toruniu w świetle najnowszych badań** Autorzy: J. Raczkowski, Monika Jakubek-Raczkowska Rok: 2025 DOI: 10.31743/abmk.18276 URL: https://czasopisma.kul.pl/index.php/abmk/article/download/18276/16902 > W niedużym zespole średniowiecznego złotnictwa, zachowanym z dziedzictwa Torunia i państwa zakonnego w Prusach, uwagę zwracają dwa sporych rozmiarów krzyże relikwiarzowe, przeznaczone pierwotnie dla partykuł drzewa Krzyża św., przechowywane w Muzeum Diecezjalnym w Toruniu a wcześniej w Pelplinie. Są to dzieła ze złoconego srebra, inkrustowane i grawerowane; oba w literaturze wiązane są z kościołem św. Jakuba w Toruniu, gdzie znajdowały się od XIX w. Autorzy dokonują rozwarstwienia obu zabytków, **[Recenzja]: Kościół pobrygidkowski w Lublinie. Dawniej i dziś. Historia wciąż żywa. Lublin 2021, Kościół Rektoralny pw. Wniebowzięcia NMP Zwycięskiej w Lublinie, Powizytkowski Ośrodek Kultury w Lublinie, ss. 196, ISBN 978-83- 922664-3-3** Autorzy: J. Flaga Rok: 2022 DOI: 10.31743/abmk.13675 URL: https://czasopisma.kul.pl/index.php/abmk/article/download/13675/12460 > Recenzja **Kwerenda historyczna do kościoła parafialnego pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i św. Jakuba apostoła w Szadku** Autorzy: J. Szymczak Rok: 2015 DOI: 10.18778/1643-0700.15.01 URL: http://hdl.handle.net/11089/13463 > Zniszczony przez Krzyżaków w 1331 r. kościół parafialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i św. Jakuba Apostoła został szybko odbudowany, zapewne w wersji drewnianej. Konsekrowano go już po 4 latach w 1335 r. W nadanej mu wówczas postaci przetrwał nieco ponad 100 lat, gdyż w latach 1438–1448 nastąpiła budowa kościoła murowanego. W 1451 r. został ozdobiony malowidłami Jana z Wrocławia. W latach 1481–1487 trwały prace wokół bryły kościoła. W 1551 r. proboszcz ks. Rafał Wargawski pokrył da **Duchowe przesłanie kaplicy Matki Bożej Bolesnej w Bazylice św. Franciszka w Krakowie** Autorzy: Franciszek Solarz Rok: 2024 DOI: 10.69846/stud-fran.v33.pp45-64 URL: https://stud-fran.franciszkanie.net/index.php/Studia-Franciszkanskie/article/download/199/222 > Kaplica Matki Bożej Bolesnej, Smętnej Dobrodziejki Krakowa, jest miejscem szczególnym ze względu na jej historię i kult cudownego, koronowanego obrazu Matki Bożej Bolesnej. Cały jej wystrój – ołtarz w prezbiterium, polichromia, witraże – wołają jednym głosem czci dla Męki Chrystusa i jego współcierpiącej Matki. Przesłanie to, mające swe zakorzenienie w Biblii i tradycji franciszkańskiej, ujawnia nam tajemnice Chrystusa, szczególnie Chrystusa cierpiącego i ukrzyżowanego. W to misterium passionis **Fundacje sakralne wojewody wołyńskiego Seweryna Józefa Rzewuskiego (po 1694–1755)** Autorzy: Irena Rolska Rok: 2019 DOI: 10.21697/an.7064 URL: https://czasopisma.uksw.edu.pl/index.php/an/article/download/7064/6326 > SUMMARY Seweryn Józef Rzewuski was the son of Stanisław Mateusz Rzewuski (1662–1728), grand crown hetman and Belz voivode, and Ludwika Eleonora Kunicka (coat of arms: Bończa; d. 1749). He was the older brother of Wacław Piotr Rzewuski (1706–1779), grand crown hetman and castellan of Cracow. The main house of Seweryn Józef and Antonia from the Potocki Rzewuski was the castle in Olesko. Before 1745 the voivode carried out renovation works at the castle, decorating it with stuccos and sculptures. **Dzieje fundacji kościoła karmelitów trzewiczkowych w Woli Gułowskiej** Autorzy: Irena Rolska Rok: 2017 DOI: 10.15633/FHC.2086 URL: http://czasopisma.upjp2.edu.pl/foliahistoricacracoviensia/article/download/2086/2031 > In 1633, Ludwik Krasinski († after 1644) was given a consent by Bishop Jan Albert Waza to establish a Calced Carmelite monastery on Krasinski’s property in Wola Gulowska. The foundation of the Carmelite congregation, far from much frequented trails, was in line with eremitic ideas and spirituality of the order. The Wola Gulowska monastery became a second largest (after Krakow) Carmelite monastery in terms of the number of monks. The monastery in Wola Gulowska had a formative character, with the **Transformacja systemowa a odbudowa struktur cerkiewnych** Autorzy: Ewelina Raczyńska Rok: 2022 DOI: 10.34739/doc.2022.19.21 URL: https://www.czasopisma.uph.edu.pl/doctrina/article/download/3156/2955 > Chrzecijastwo wschodnie dotaro do Polski przed przyjciem chrztu przez Mieszka I. Chrystianizacja Sowian, ktrej podjli si bracia w. Cyryl i Metody obja rwnie tereny Polski. Obecno cywilizacji bizantyjskiej i liturgii sowiaskiej, odkrytych przez archeologw na terenach poudniowej i centralnej Rzeczypospolitej **Sobór Chalcedoński w procesie kształtowania się wiary w Jezusa Chrystusa** Autorzy: M. Pyc Rok: 2020 DOI: 10.31743/twp.2010.4.1.05 URL: https://czasopisma.kul.pl/index.php/twp/article/download/8436/7208 > Kluczowe miejsce w procesie kształtowania się wiary w Jezusa Chrystusa w Kościele zajmuje definicja Soboru Chalcedońskiego. Bazując na biblijnej i apostolskiej tradycji, jest ona syntezą chrystologicznej myśli aleksandryjskiej, antiocheńskiej i łacińskiej. Po dziś dzień stanowi ona klucz do chrześcijańskiego rozumienia rzeczywistości. Czy jest zasadny stawiany soborowi zarzut hellenizacji wiary? Właśnie tego ojcowie soborowi chcieli za wszelką cenę uniknąć. W nauczaniu Chalcedonu mamy do czynien **Kościoły i zabudowania parafialne w Konopnicy w XVII-XX wieku** Autorzy: A. Hamryszczak, Hubert Mącik Rok: 2019 DOI: 10.31743/abmk.2019.112.09 URL: http://www.abmk.kul.pl/files/166/hamryszczak_macik_112_1.pdf > The parish of Konopnica in the Lublin district and the archdeaconry of Lublin dates back to the fourteenth century. It encompassed three villages located next to each other: Konopnica, Radawiec and Uniszowice. At the end of the eighteenth century the parish already had six villages, apart from the above-mentioned ones, Radawczyk, Motycz and Sporniak. It was not until the interwar period that the parish borders were changed; the parish of Motycz was established at the time. The church was endowe **Recenzja: Skarby kresowej świątyni. Dziedzictwo kościoła pw. św. Marii Magdaleny we Lwowie na ziemi lubaczowskiej, red. Janusz Mazur, Piotr Zubowski, Muzeum Kresów w Lubaczowie – Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą „Polonika”, LLubaczów–Warszawa 2022,229 ss., Lubaczów–Wars** Autorzy: J. Sławińska Rok: 2025 DOI: 10.12797/kpk.17.2025.17.08 URL: http://ruj.uj.edu.pl/bitstreams/492c31d0-0011-4435-8c56-540a1d6a66e6/download > **Kościół wobec pamięci zbiorowej Polaków. Millenium chrztu Polski – studium przypadku** Autorzy: Paweł Stachowiak Rok: 2025 DOI: 10.14746/pp.2025.i.7 URL: https://pressto.amu.edu.pl/index.php/pp/article/download/51515/41849 > Kościół katolicki jest w dzisiejszej Polsce jednym z ważniejszych podmiotów polityki pamięci. Jest ona definiowana jako działania na rzecz ukształtowania pamięci zbiorowej społeczeństwa poprzez ustanowienie dominującego tonu w publicznym dyskursie o przeszłości. Zdobycie uprzywilejowanej pozycji w walce o kształt tej pamięci stało się przejawem nie tylko ambicji rozmaitych instytucji i środowisk, ale również wyrazem realistycznego przeświadczenia, które każe w przeszłości, a raczej w jej ocenie **Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Kościół – Naród – Państwo w perspektywie 1050-letniej rocznicy Chrztu Polski. Historia i teraźniejszość” Poznań, 3-5 września 2017 roku** Autorzy: A. Rybaczek Rok: 2017 DOI: 10.18290/KIP.2017.6.2-20 > W dniach 3-5 września 2017 r. odbyła się Ogólnopolska Konferencja Naukowa pt. „Kościół – Naród – Państwo w perspektywie 1050-letniej rocznicy Chrztu Polski. Historia i teraźniejszość”, zorganizowana pod patronatem Jego Ekscelencji Arcybiskupa Stanisława Gądeckiego, Metropolity Poznańskiego, Przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski. **Dzieje klasztoru Karmelitów bosych w Nowym Wiśniczu w latach 1630–2009** Autorzy: Zdzisław Gogola Rok: 2013 DOI: 10.15633/FHC.237 URL: https://czasopisma.upjp2.edu.pl/foliahistoricacracoviensia/article/download/237/165 > After winning the battle against the Turks at Chocim in 1621, Stanislaw Lubomirski, the owner of Wiśnicz, founded the monastery of the Discalced Carmelites as a votive offering to God. Religious authorities feared the location of the monastery and church in private estates due to the potential impact of the court on religious life. In 1622 the founder began the construction at full swing, employing great numbers of labourers and prisoners of war. The process of the construction was supervised by **Niedatowana relacja o kościele parafialnym w Rembieszycach ze zbiorów Archiwum Diecezjalnego w Kielcach (trzecia ćwierć XIX wieku)** Autorzy: Małgorzata Karkocha Rok: 2020 DOI: 10.18778/1644-857X.19.02.12 URL: https://doi.org/10.18778/1644-857x.19.02.12 > Rzymskokatolicka parafia w Rembieszycach (woj. świętokrzyskie) powstała w 1438 r. z inicjatywy rodu Odrowążów – właścicieli Rembieszyc i pobliskich wiosek. Źródła historyczne poświadczają w okresie staropolskim obecność dwóch kościołów parafialnych: najstarszy, wzniesiony przed 1438 r., uległ zniszczeniu w wyniku starości; drugi, wystawiony w 1751 r. staraniem miejscowego proboszcza Ludwika Sakiewicza, spłonął w latach dziewięćdziesiątych XVIII stulecia w bliżej nieznanych okolicznościach. W lat **Materiały do historii szpitala, kościoła i prepozytury św. Krzyża w Starym Sączu** Autorzy: Wiktor Bazielich Rok: 1961 DOI: 10.52204/np.1961.14.203-247 URL: https://ojs.academicon.pl/np/article/download/7762/7096 > Na północno-wschodnim krańcu miasta Starego Sącza wznosi się kaplica popularnie zwana mylnie Św. Florianem od figury tego Świętego umieszczonej w północnej ścianie. W istocie są to relikty i widomy znak kościoła pod wezwaniem Świętego Krzyża i szpitala dla ubogich, które na tym miejscu przed wiekami istniały. W niniejszym artykule autor poddał analizie dokumenty dotyczące historii zarówno szpitala, kościoła jak i prepozytury św. Krzyża w Starym Sączu. **Recenzja: Zofia Jarząbek, Kamil Kęsik i in. 2019. Z przeszłości miejscowości i parafii Jaworzno k. Wielunia. Materiały z konferencji naukowej nt. jubileuszu stulecia wznowienia parafii. Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego UO, ss. 474. ISBN** Autorzy: P. Górecki Rok: 2020 DOI: 10.25167/STH.2202 URL: https://czasopisma.uni.opole.pl/index.php/sth/article/download/2202/1956 > Wanymi etapami w yciu jednostki i wsplnot s przeywane jubileusze, ktre niejako wskazuj na nasz historyczno i przemijalno, ale take mwi o kontynuowanym przez pokolenia dziele goszenia Chrystusa i Jego trwaym dziedzictwie. Nie inaczej jest w przypadku parafii Jaworzno -wsplnoty kocielnej w ziemi wieluskiej, w archidiecezji czstochowskiej, lecej na pograniczu lska Opolskiego **Architektoniczno-rzeźbiarskie dzieło Falconiego w Lublinie (Kaplica Św. Krzyża przy kościele Dominikanów)** Autorzy: J. Kowalczyk Rok: 1962 > Autor artykulu zajmuje sie lubelskim dzielem Falconiego, Kaplicą Św. Krzyza przy kościele Dominikanow, ktore ukazuje tego wybitnego architekta w malo znanej roli sztukatora oraz zakreśla gorną granice czasową jego dzialalności w Polsce (1658). **Kościół katedralny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Charkowie (1887-1891) w świetle wybranych źródeł archiwalnych** Autorzy: Lubow Żwanko, J. Kucharzewska Rok: 2022 DOI: 10.31743/abmk.14542 URL: https://czasopisma.kul.pl/index.php/abmk/article/download/14542/13188 > W centrum współczesnego Charkowa znajduje się jeden z cenniejszych zabytków architektury sakralnej Ukrainy Lewobrzeżnej – kościół katedralny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, wybudowany w stylu neogotyckim w końcu XIX wieku. W artykule zaprezentowano dotychczasowy stan badań nad tym zabytkiem i przedstawiono nowe fakty związane z jego powstaniem. Przedstawiono też unikatowe źródła rękopiśmienne dotyczące początkowego etapu budowy kościoła, pochodzące z zasobu Archiwum Państwowego Obwod **Polska przedmurzem chrześcijaństwa** Autorzy: Natalia Kulka Rok: 2021 DOI: 10.11649/slh.2727 URL: https://ispan.waw.pl/journals/index.php/slh/article/download/slh.2727/7381 > The Bulwark of Christendom The work of an artist Natalia Kulka. Polska przedmurzem chrześcijaństwaPraca artystki Natalii Kulki. **Uwarunkowania polityczno-ekonomiczne a zagadnienie budowy nowych świątyń parafialnych w latach 1815-1925, będących obecnie w granicach diecezji włocławskiej** Autorzy: Piotr Sierzchała Rok: 2023 DOI: 10.52404/ttnwloc.stwl.25.26 URL: https://doi.org/10.52404/ttnwloc.stwl.25.26 > Okres niewoli narodowej był jednym z najtrudniejszych w dziejach historii Kościoła w Polsce. Ówczesne władze niekatolickie sprawowały władzę nad narodem w większości katolickim. Powyższa zależność choć miała znaczący wpływ na religijną działalność biskupów i wiernych, to jednak dzięki ich zaangażowaniu i postawie religijno-patriotycznej wzniesione świątynie stanowią obecnie przegląd wszystkich stylów w budownictwie, które obecne były w XIX i na pocz. XX w. **Kościół pw. św. Franciszka Ksawerego w Grodnie. Bryła architektoniczna i wystrój wnętrza** Autorzy: Witalij Bohatyrewicz Rok: 2021 DOI: 10.31743/abmk.11952 URL: https://czasopisma.kul.pl/index.php/abmk/article/download/11952/10422 > Kościół pw. św. Franciszka Ksawerego, stanowi główny akcent architektoniczny miasta Grodna. Historia tego zabytku architektury liczy ponad trzysta lat. 15 grudnia 1990 roku papież Jan Paweł II nadał tej świątyni tytuł bazyliki mniejszej. Od 1991 roku kościół pojezuicki pełni funkcje katedry diecezji grodzieńskiej. Kamień węgielny kościoła jezuitów został poświęcony przez biskupa Mikołaja Słupskiego 21 czerwca roku 1678. Konsekracja odbyła się 6 grudnia 1705 roku. Dokonał jej biskup chełmiński Te **Konferencja „Pod opieką Maryi. Ku koronacji Łaskami Słynącego Obrazu Matki Bożej Szkaplerznej z Kościoła św. Krzyża w Rzeszowie”. 12 VI 2010 r. Rzeszów** Autorzy: Ewa Kłeczek-Walicka Rok: 2020 DOI: 10.31743/abmk.11659 URL: https://czasopisma.kul.pl/index.php/abmk/article/download/11659/9960 > Od kilku lat trwaj przygotowania do koronacji askami syncego wizerunku Matki Boej Szkaplerznej z kocioa pw. witego Krzya w **Zagadnienia związane z fundacją drewnianego kościoła w Haczowie w kontekście najnowszych ustaleń chronologicznych** Autorzy: Piotr Łopatkiewicz Rok: 2020 DOI: 10.12775/SP.2020.009 > Celem artykulu byla prezentacja wynikow badan Autora nad problematyką fundacji kościolaw Haczowie, jednego z najwazniejszych zabytkow sakralnej architektury drewnianej w kraju.Badania dendrochronologiczne dowodzą, iz świątynia zostala zbudowana okolo 1459 roku.Kościol w Haczowie jest zatem jednym najstarszych i najlepiej zachowanych zabytkow drewnianejarchitektury sakralnej na ziemiach polskich. Autor przypuszcza, iz fundatorem kościolamogl byc sam Kazimierz Jagiellonczyk, zaś wazną role w funda

Msze święte

[object Object]