Czym jest rachunek sumienia?
Rachunek sumienia to codzienna praktyka modlitewna polegajaca na spokojnym, uwaznym przegladzenie minionego dnia w obecnosci Boga. Nie jest to wylacznie lista grzechow - to przede wszystkim rozmowa z Bogiem o tym, co wydarzylo sie w naszym sercu: gdzie bylismy wierni lasce, gdzie ja odpychalismy, za co mozemy dziekowac, a za co musimy przepraszac.
W duchowosci ignacjanskiej (od sw. Ignacego Loyoli, zalozzyciela Towarzystwa Jezusowego) rachunek sumienia nosi nazwe Examen i jest traktowany jako jedna z najwazniejszych codziennych praktyk duchowych. Ignacy uwazal, ze gdyby ktos musial zrezygnowac ze wszystkich modlitw, powinien zachowac wlasnie Examen - bo to on utrzymuje czulosc sumienia i swiadomosc Bozej obecnosci w codziennym zyciu.
Piec krokow wieczornego rachunku sumienia
Klasyczny ignacjanski Examen sklada sie z pieciu etapow:
- Dziekczynienie - zacznij od wdziecznosci. Przejrzyj dzien i dostrzez dary: zdrowie, spotkanie, piekno, pomoc otrzymana od innych. Dziekczynienie nastraja serce na prawdziwy obraz rzeczywistosci.
- Prosba o swiatlo - prosdz Ducha Swietego, by oswietlil twoj rozum i pomogl zobaczyc dzien tak, jak widzi go Bog. Sama sila woli nie wystarczy do rzetelnego rachunku - potrzeba laski.
- Przeglad dnia - przejdz przez miniony dzien powoli, od rana do wieczora. Gdzie czules spokoj, radosc, wewnetrzne otwarcie? Gdzie napiecie, zamkniecie, opor? Kiedy byles najlepsza wersja siebie, a kiedy oddalales sie od Boga?
- Skrucha i przebaczenie - gdy dostrzezes grzech lub blad, nie ton w poczuciu winy, lecz przynies to Bogu z zalem i prosba o milosierdzie. Bog nie czeka, by karac - czeka, by przebaczac.
- Postanowienie i modlitwa na jutro - jedno konkretne postanowienie na nastepny dzien. Nie rewolucja, lecz jeden maly krok. Zakonc modlitwa (Ojcze nasz, akt zalu) i powierzeniem siebie Bogu na noc.
Praktyczne pytania pomocnicze
W czasie przegladu dnia mozna korzystac z pytan pomocniczych:
- Czy dzisiaj klamalem, skrzywdzilem kogos slowem, czynem lub zaniedbaniem?
- Czy bylem niecierpliwy, zazdrosny, pyszny?
- Czy wywazalem sie z obowiazkow wobec rodziny, pracy, Boga?
- Czy modlilem sie dzis? Czy poswiecilem czas Bogu?
- Czy w relacjach z ludzmi bylem zyczliwy, szczery, pomocny?
- Czy moje slowa i zachowanie bylo swiadectwem wiary?
- Za co dzis szczegolnie chce podziekowac Bogu?
Pytania te nie maja sluzyc skrupulatnej ksiedze grzechow, lecz rozbudzeniu wrazliwosci sumienia - zdolnosci do dostrzegania moralnego wymiaru codziennych wyborow.
Korzysci z codziennego rachunku sumienia
Wieczorny rachunek sumienia przynosi konkretne owoce duchowe. Pierwszym jest utrzymanie ciaglosci nawrocenia - bez codziennego przegladu grzechy nakladaja sie na siebie i stajemy sie nieczuli na wlasne wady. Rachunek sumienia przerywa ten mechanizm.
Drugim owocem jest glebsze poznanie siebie - swoich schematow myslenia, slabosci, pokus, ale tez darow i talentow. To samopoznanie jest warunkiem dojrzalego zycia duchowego.
Trzecim owocem jest lepsza spowiedz. Kto robi codzienny rachunek, ma zywy, konkretny material do konfesjonalu - a nie mgista odpowiedz "no, troche grzeszylem". Spowiedz staje sie swiadomym spotkaniem z Bozym milosierdziem, nie tylko tradycyjnym rytulem.
Ojciec swiety Franciszek wielokrotnie zachecal do modlitwy Examen, sam odmawiajac ja codziennie wieczorem. Mowi, ze to wlasnie ten rodzaj refleksji uchronil go od znieczu duchowej w pracy duszpasterskiej i utrzymal bliskosc z Bogiem posrod natloku obowiazkow.