Czym jest Te Deum?
Te Deum laudamus — pierwsze słowa tego hymnu stały się jego imieniem. Pełny incipit łaciński brzmi: Te Deum laudamus, te Dominum confitemur — Ciebie, Boga, wysławiamy, Tobie, Panu, chwałę damy. To jeden z największych hymnów Kościoła, będący zarazem wyznaniem wiary, pieśnią uwielbienia i modlitwą błagalną — wszystko w jednym, wspaniałym tekście, który przez szesnaście wieków rozbrzmiewa w kościołach na całym świecie.
W Liturgii Godzin Te Deum zamyka Officium Lectionis (Jutrznię) w niedziele i uroczystości. Śpiewane jest też przy wielkich wydarzeniach — po wyborze papieża, po kanonizacjach, na zakończenie soborów, podczas uroczystości narodowych i dziękczynnych. Pierwsza pieśń śpiewana po zakończeniu konklawe to właśnie Te Deum.
Historia i autorstwo hymnu
Tradycja przypisywała Te Deum świętemu Ambrożemu i świętemu Augustynowi, którzy mieli zaśpiewać go spontanicznie podczas chrztu Augustyna w 387 roku w Mediolanie. Stąd pochodzi łacińska nazwa Hymnus Ambrosianus. Nowsze badania liturgiczne wskazują jednak, że autorem był prawdopodobnie Nicetas z Remezjany (dziś Serbia) — teolog i liturgista żyjący na przełomie IV i V wieku.
Najstarsze manuskrypty zawierające tekst Te Deum pochodzą z VI wieku. Benedyktyńska Reguła świętego Benedykta (ok. 530 r.) przewiduje już jego śpiewanie w Jutrzni niedzielnej. Historia zanotowała niezliczone momenty, gdy Te Deum śpiewano jako wyraz wdzięczności: po zwycięstwach bitewnych, po zakończeniu wojen, po koronacjach królów. W Polsce Te Deum śpiewano po wiktorii wiedeńskiej Jana III Sobieskiego (1683) i po wyborze Jana Pawła II na papieża.
Struktura i teologia hymnu
Te Deum ma wyraźną trójdzielną strukturę:
- Część pierwsza (hymniczna) — uwielbienie Boga w Trójcy, przyłączenie się do chóru aniołów i świętych: Ciebie, Boga, wysławiamy...
- Część druga (chrystologiczna) — wyznanie wiary w Chrystusa: Jego wcielenie, odkupienie, zmartwychwstanie i drugie przyjście: Tys Król chwały, o Chryste...
- Część trzecia (błagalna) — modlitwa o miłosierdzie i ochronę: Zlicz nas między świętych Twoich... Zmiłuj się nad nami...
Teologicznie Te Deum jest skondensowanym wyznaniem wiary trynitarnej i chrystologicznej. Wyraża chwałę oddawaną Ojcu, wyznaje bóstwo i człowieczeństwo Chrystusa, a kończąca hymn modlitwa błagalna jest prośbą o Boże miłosierdzie dla śpiewających go wiernych.
Muzyczne opracowania Te Deum
Żaden inny tekst kościelny nie doczekał się tylu kompozytorskich opracowań co Te Deum. Wśród najsłynniejszych: Te Deum Henryka Purcella (1694), monumentalne Te Deum Georga Friedricha Händla, Te Deum Josepha Haydna, wzruszające Te Deum Antonia Brucknera, słynne Te Deum Hektora Berlioza i Giuseppe Verdiego. W muzyce polskiej wyróżnia się Te Deum Krzysztofa Pendereckiego (1980), będące wielką medytacją nad Bogiem i historią ludzkości.
Kiedy i jak śpiewamy Te Deum?
W liturgicznym kalendarzu Te Deum śpiewane jest w niedzielę i uroczystości podczas Jutrzni. Tradycja zaleca też jego śpiew na zakończenie roku (31 grudnia) i na początku roku (1 stycznia) jako wyraz wdzięczności i zawierzenia. Indywidualnie Te Deum może być modlitwą dziękczynienia za szczególne łaski: po pomyślnych egzaminach, po uzdrowieniu, po szczęśliwym powrocie z podróży. Kościół zachęca, by w chwilach wielkiej radości sięgać po Te Deum, dołączając swój głos do odwiecznego chóru chwały Bożej.