Trzeci Zakon

Trzeci Zakon

Trzeci Zakon (łac. Tertius Ordo) to w Kościele katolickim ogólne określenie świeckich członków zakonów, czyli mężczyzn i kobiet, którzy niekoniecznie żyją we wspólnocie zakonnej, a mimo to mogą twierdzić, że mają zwyczaj i uczestniczą w dobrych uczynkach jakiegoś wielkiego zakonu. Geneza tej instytucji sięga XIII wieku, a jej rozwój związany jest z dążeniem do reformy chrześcijaństwa poprzez głoszenie kazań wśród świeckich.

Zyciorys

Ogólna idea świeckich związanych z zakonami religijnymi, widziana u oblatów benedyktyńskich (Taunton, „Czarni mnisi św. Benedykta”, Londyn, 1897, I, 60-63; dla norbertyńczyków por. Hurter, „Papst Innocenz III”, Schaffhausen, 1845, IV, 148), jest zbyt naturalna, aby istniała potrzeba poszukiwania jego pochodzenia. Założyciele i dobroczyńcy klasztorów zostali przyjęci w życiu do duchowej wspólnoty i byli ubrani w śmierć w jakiś religijny zwyczaj. Również templariusze mieli cały system, w którym laicy mogli uczestniczyć w pewnym rodzaju przywilejach i materialnym zarządzaniu swoimi sprawami (angielski Hist. Rev., Londyn, kwiecień 1910, 227).

Zasadnicza natura trzeciorzędu jest tak naprawdę innowacją XIII wieku. W tym dniu wielu świeckich, niecierpliwych wobec niechlujnego i niekiedy skandalicznego życia duchowieństwa w niższej Europie, pochwyciło ideę reformy chrześcijaństwa poprzez głoszenie. Ta godna podziwu intencja spowodowała powstanie Vaudois pod wodzą Valdeza z Lyonu („Anegdotes Historiques tirés du Recueil inédit d'Etienne de Bourbon, O.P.”, red. przez Lecoq de La Manche, Paryż, 1878, 290-314), a w nieco bardziej ciekawych warunkach Fratres Humiliati. Waudoi byli początkowo przyjęci przez papieża Aleksandra III, który zezwolił na ich głoszenie, ale ponieważ nie byli zaznajomieni z nauczaniem teologicznym i nie studiowali duchownych, ich kazania rzadko były dogmatycznie niedokładne i ostatecznie wyzywająco heretyckie. Humiliati wkrótce stali się podejrzani i zabronił im kazania przez Lucjusza III, aż w 1207 r. Innocenty III dał pewnej części z nich pozwolenie na wznowienie pracy, pod warunkiem że ograniczają się do kwestii moralnych i nie zajmują się tematami doktrynalnymi („De articulis fidei et sacramentis eclesiae”, por. Denifle, O.P., „Archiv für Litteratur und Kirchengeschichte des Mittelalters”, I, 419).

Ponadto niektórzy zostali kapłanami, zostali zebrani w krużganku i podjęli życie zakonne. Pozostali pozostali na zewnątrz, ale duchowo zależni od części duchownej, a teraz po raz pierwszy w historii nazywani Trzecim Zakonem, Tertius Ordo (Mandonnet, „Les Origines de l'Ordo de Pœnetentia”; bulka znajduje się w Tiraboschi, „Vetera Humiliatorum monumenta”, II, Mediolan, 1766-68, 139).

Kult i dziedzictwo

Trzecie Zakony można podzielić na (a) stałych bywalców, tj. żyjących w klasztorach, oraz (b) świeckich, tj. żyjących w świecie. Spośród nich pierwsi składają śluby, ci ostatni mogą złożyć jedynie uroczystą obietnicę (z wyjątkiem tego, że karmeliccy najwyraźniej składają jakieś śluby posłuszeństwa i czystości, por. Angelus a S.S. Corde, O.C.D., „Manuale juris communis Regularium”, Ghent, 1899, k. 1067), co jednak odróżnia ich od członków zwykłych braterstw i stanowi prawnie są zakonem religijnym (Konstytucja Leona XIII, „Misericors Dei Filius”).

„Każdy katolik może przystąpić do Trzeciego Zakonu, ale nie może od razu należeć do więcej niż jednego, ani bez poważnej przyczyny nie może zostać przeniesiony.”

Ikonografia

Źródło nie zawiera informacji o ikonografii Trzeciego Zakonu.

Zrodla

• Taunton, „Czarni mnisi św. Benedykta”, Londyn, 1897, I, 60-63
• Hurter, „Papst Innocenz III”, Schaffhausen, 1845, IV, 148
• „Anegdotes Historiques tirés du Recueil inédit d'Etienne de Bourbon, O.P.”, red. przez Lecoq de La Manche, Paryż, 1878, 290-314
• Denifle, O.P., „Archiv für Litteratur und Kirchengeschichte des Mittelalters”, I, 419
• Mandonnet, „Les Origines de l'Ordo de Pœnetentia”
• Tiraboschi, „Vetera Humiliatorum monumenta”, II, Mediolan, 1766-68, 139
• Angelus a S.S. Corde, O.C.D., „Manuale juris communis Regularium”, Ghent, 1899, k. 1067
• Konstytucja Leona XIII, „Misericors Dei Filius”