Święta Bazylissa

Święta Bazylissa

Święta Bazylissa to imię noszone przez kilka męczennic wczesnochrześcijańskich, czczonych w Kościele katolickim i prawosławnym. Ich wspomnienia liturgiczne przypadają na różne dni w roku, a najstarsze wzmianki o nich pochodzą z IV wieku. Pomimo legendarnych akt męczeństwa, fakt ich kultu potwierdzają starożytne martyrologia, w tym tzw. martyrologium św. Hieronima.

Życiorys

Wśród świętych noszących imię Bazylissa wymienia się kilka postaci, których życiorysy są często legendarne i trudne do zweryfikowania historycznie:

• Bazylissa z Antiochii – według późniejszej legendy była dziewicą i żoną męczennika Juliana. Miała zmarć naturalną śmiercią wraz z innymi dziewicami, podczas gdy jej mąż poniósł śmierć męczeńską za panowania Dioklecjana. Wspominana jest 6 stycznia w martyrologium św. Hieronima oraz 9 stycznia w obecnej martyrologii rzymskiej.
• Bazylissa, żona Felicjo – męczennica wspomniana 12 marca w martyrologium św. Hieronima, której miejsce śmierci podano jako „w Azji”.
• Bazylissa z Nikomedii – żona prezbitera Eustacjusza, wspomniana 13 marca. Późniejsze greckie menologie i synaksaria czczą ją jako dziewicę i męczennicę 3 września. Jest prawdopodobnie tożsama z poprzednią.
• Bazylissa i Kalinice – męczennice z Galacji, wspomniane 22 marca.
• Bazylissa z Koryntu – jedna z wielu męczenników korynckich, którzy według późniejszych relacji zostali wrzuceni do morza. Wspominana 16 kwietnia.
• Bazylissa i Anastazja – rzymskie matrony, które zginęły w prześladowaniach Nerona. Wspominane 15 kwietnia.
• Bazylissa (Basilla) rzymska – męczennica czczona 20 maja, pochowana przy Via Salaria. Istnieje możliwość, że jest tożsama ze słynnym rzymskim męczennikiem Basillą, który zmarł w 304 roku i którego święto (22 września) znajduje się w najstarszym rzymskim katalogu świąt (Depositio martyrum).

„Nikt z tych cierpiących z powodu wiary chrześcijańskiej nie jest dobrze znany; akty ich męczeństwa, o ile takie istnieją, są czysto legendarne i powstały w późniejszym terminie. Jednak fakt, że nazwa ta pojawia się kilkakrotnie w tzw. martyrologii św. Hieronima oraz w starogreckich katalogach, jest pewnym dowodem na to, że wiele męczennic imieniem Bazylissa było rzeczywiście czczonych w starożytnym Kościele.”

Kult i dziedzictwo

Kult świętych o imieniu Bazylissa rozwijał się zarówno w Kościele wschodnim, jak i zachodnim. Ich imiona pojawiają się w starożytnych katalogach męczenników oraz w księgach liturgicznych. Obecna martyrologia rzymska wymienia kilka z nich: Bazylisę z Antiochii (9 stycznia), Bazylisę i Kalinice (22 marca), Bazylisę i Anastazję (15 kwietnia) oraz Bazylisę z Nikomedii (3 września).

Nie ma pewności co do kanonizacji poszczególnych świętych, gdyż ich kult wywodzi się z czasów przedkongregacyjnych. Święte Bazylissy są patronkami męczenników i dziewic, a ich wspomnienie podkreśla wierność Chrystusowi w obliczu prześladowań.

Ikonografia

W ikonografii chrześcijańskiej święte Bazylissy przedstawiane są zazwyczaj jako młode kobiety w strojach męczennic, często z palmą męczeństwa lub krzyżem. W sztuce wschodniej bywają ukazywane w towarzystwie innych świętych, np. Bazylissa z Antiochii razem z Julianem.

Źródła

• Acta Sanctorum, styczeń, I, 570 sqq. (Bazylissa z Antiochii i towarzysze)
• Mombritius, Sanctuarium, I, 216 sqq.; II, 45 sqq. (Bazylissa z Antiochii)
• Acta Sanctorum, kwiecień, II, 372 (Bazylissa i Anastazja)
• Acta Sanctorum, marzec, III, 277 (Bazylissa i Kalinice)
• Acta Sanctorum, wrzesień, I, 609 sqq. (Bazylissa z Nikomedii)
• Martyrologium Hieronymianum (wyd. Rossi-Duchesne)
• Kirsch, J.P. (1907). St. Basilissa. W: The Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company.