Patriarchat Lizbony — biografia, kult i znaczenie
Patriarchat Lizbony, obejmujący dystrykty Lizbony i Santarém, to jedna z najważniejszych metropolii kościelnych w Portugalii. Jego historia sięga średniowiecza, a znaczenie wzrosło wraz z rozwojem Lizbony jako centrum kulturowego i religijnego. Patriarchat odgrywa kluczową rolę w życiu duchowym regionu, będąc jednocześnie strażnikiem bogatego dziedzictwa hagiograficznego, związanego m.in. z kultem św. Antoniego z Lizbony.
Życiorys
Patriarchat Lizbony został ustanowiony w 1157 roku, zaledwie kilka lat po rekonkwiście Lizbony przez krzyżowców pod wodzą Alfonsa I Zdobywcy. Jego pierwszym patriarchą był D. Paio, mianowany przez papieża Aleksandra III. Przez wieki patriarchat przechodził liczne zmiany administracyjne, szczególnie w okresie reformacji i oświecenia, kiedy to jego autonomia była wielokrotnie kwestionowana. W XIX wieku, za panowania króla Józefa I, patriarchat został czasowo zlikwidowany, a jego majątek skonfiskowany. Ostatecznie przywrócono go w 1834 roku dzięki staraniom lokalnego duchowieństwa i wiernych.
Duchowość i nauczanie
Duchowość patriarchatu lizbońskiego kształtowała się pod wpływem lokalnych tradycji maryjnych i kultu świętych, zwłaszcza św. Antoniego z Lizbony. Święty ten, urodzony w 1195 roku w Lizbonie, był franciszkaninem znanym z głębokiej pobożności i cudotwórczej działalności. Jego życie i nauczanie stały się fundamentem duchowości regionu, a kazania wygłaszane w kościele św. Antoniego w Lizbonie przyciągały tłumy wiernych. Patriarchat kontynuuje tę tradycję, promując wartości franciszkańskie, takie jak ubóstwo, pokora i miłość bliźniego.
Kult i patronat
Kult św. Antoniego z Lizbony jest centralnym elementem życia religijnego patriarchatu. Co roku 13 czerwca, w rocznicę jego śmierci, odbywają się uroczyste procesje i msze święte, gromadzące tysiące pielgrzymów. Święty jest patronem Lizbony, a jego relikwie przechowywane są w bazylice św. Antoniego — jednym z najważniejszych sanktuariów w Portugalii. Oprócz św. Antoniego, patriarchat czci także innych świętych, takich jak św. Wincenty z Saragossy czy św. Jan Chrzciciel, których kult ma długą tradycję w regionie.
Dziedzictwo i znaczenie
Patriarchat Lizbony jest nie tylko centrum duchowym, ale także strażnikiem dziedzictwa kulturowego Portugalii. Jego archiwa zawierają bezcenne dokumenty hagiograficzne, takie jak żywoty świętych czy kroniki klasztorne, które są przedmiotem badań historyków i teologów. Współczesny patriarchat aktywnie uczestniczy w dialogu ekumenicznym i społecznym, angażując się w działalność charytatywną i edukacyjną. Jego znaczenie wykracza poza granice Portugalii, czego dowodem jest rosnąca liczba pielgrzymów z całego świata odwiedzających lizbońskie sanktuaria.
Opracowanie hagiograficzne
**Patriarchat Lizbony (Lisbonensis)**Obejmuje dystrykty Lizbony i Santarém. Powierzchnia dystryktu Lizbony wynosi 3065 mil kwadratowych; ludność 709 509 (1900). Powierzchnia Santarém 2555 mil kwadratowych; ludność 283 154.
Mówi się, że Lizbona zawdzięcza swoje powstanie Ulissesowi, stąd jej najstarsza nazwa Ulisaypo lub Olissipo, która w ustach Fenicjan stała się Alisubbo, oznaczającą "przyjazną zatokę". Jej urok został doceniony przez Rzymian w nadanej jej nazwie Felicitas Julia; a kiedy przybyli Maurowie, zmienili ją z powrotem na Al Aschbuna, wariant fenickiego miana. Od Alisubbo i Al Aschbuna pochodzi późniejsza nazwa Lissabona, skąd współczesne portugalskie Lisboa i angielskie Lisbon. Leży na północnym brzegu Tagu, 12 mil od otwartego morza, skupiona wokół siedmiu wzgórz wznoszących się jedno nad drugim, kończących się na Serra de Sintra.
Miasto zostało zdobyte przez Maurów w 716 roku i pozostawało w ich posiadaniu aż do 1145 roku, kiedy to Alfons I Henryk z pomocą armii krzyżowców, Anglików, Normanów i Flamandów zdążających do Ziemi Świętej, wyparł najeźdźców i przeniósł stolicę kraju z Coimbry do Lizbony. Angielski mnich imieniem Gilbert, który był z wyprawą, został w tym czasie wybrany biskupem Lizbony. Miasto dwukrotnie ucierpiało od katastrofalnych trzęsień ziemi; w 1531 roku zniszczeniu uległo ponad 1500 domów, oprócz wielu kościołów i pałaców. 1 listopada 1755 roku drugie katastrofalne trzęsienie ziemi wstrząsnęło miastem i zginęło ponad 30 000 mieszkańców. Na domiar nieszczęścia wybuchł pożar, który trwał cztery dni. Carvalho, markiz de Pombal, będący wówczas ministrem wojny, przejął kontrolę nad ogarniętym paniką miastem, a po ugaszeniu płomieni opracował plany odbudowy Lizbony. Na nowym Praça do Comércio wzniesiono brązowy pomnik konny króla Józefa I z medalionem Pombala, upamiętniający odbudowę. Z wyjątkiem tej nowej dzielnicy, wokół Praça do Comércio, ulice Lizbony są nieregularne i strome, ale istnieje rozbudowana sieć tramwajów elektrycznych łącząca wszystkie części miasta, a ascensores, czyli gigantyczne windy, pomagają pokonać trudności związane z różnicami poziomów. Wszędzie są fontanny, a ulice obsadzone są drzewami, z których najpowszechniejsze jest olaia, czyli judaszowiec. Najstarsza część Lizbony rozciąga się wzdłuż stromych zboczy Castelo de São Jorge, które było twierdzą Maurów. W okolicy Katedry, czyli Sé, znaleziono pozostałości rzymskie, w tym ruiny rzymskiego teatru. Sé, czyli Katedra Santa Maria, jest najstarszym kościołem w Lizbonie; pochodzi z roku 306. Służyła jako meczet dla Maurów podczas ich okupacji miasta, a fasada z wieżami i masywnym portykiem została odbudowana w XIV wieku. Była wielokrotnie restaurowana.
Poza dawnymi murami Lizbony stoi kościół São Vicente de Fora (św. Wincentego za Murami) z przyległym klasztorem, który jest obecnie rezydencją patriarchy Lizbony. Kościół zawiera kaplicę grobową królów z dynastii Bragança oraz wielkiego konstabla Nuno Álvaresa Pereirę, który jest tu pochowany. Święty Wincenty jest patronem Lizbony; poniósł męczeństwo za wiarę za Dioklecjana. Według legendy jego ciało przywiązano do kamienia młyńskiego i wrzucono do morza (336), ale zostało cudownie znalezione na piaskach w Walencji przez tamtejszych chrześcijan. W VIII wieku Maurowie zdobyli Walencję, a mieszkańcy uciekli morzem, zabierając ze sobą relikwie św. Wincentego. Zostali wyrzuceni na brzeg wybrzeża Algarve na przylądku znanym obecnie jako Przylądek Świętego Wincentego i tam pozostawali, dopóki król Alfons I Henryk nie wyparł Maurów z Lizbony, kiedy to zostały sprowadzone z Przylądka Świętego Wincentego i złożone w katedrze, którą właśnie zbudował. W tym samym czasie Alfons rozpoczął budowę cysterskiego klasztoru Alcobaça, wypełniając ślubowanie, że zbuduje klasztor dla mnichów św. Bernarda, jeśli odniesie sukces w wojnie przeciw Maurom. Castelo de São Jorge został zbudowany za czasów Juliusza Cezara i wzmocniony przez Maurów, którzy bronili się tam przed atakiem Alfonsa I Henryka. Miał trzy wieże, znane jako Ulissesa, Albarram i Managem, ale wszelki ślad po nich zaginął w trzęsieniu ziemi w 1755 roku. Był rezydencją królewską, dopóki hiszpańscy królowie Portugalii nie wybrali słynnego Paço do Terreiro, który został zniszczony w 1755 roku. Król Jan I uczynił św. Jerzego jego patronem; ożenił się z angielską księżniczką Filipą, córką Jana z Gandawy. Procesja w święto Bożego Ciała z Castelo do kościoła São Domingos była w dawnych latach wspaniała. Święty Jerzy, z włócznią w dłoni, na koniu w ciężkiej zbroi, był odgrywany przez jednego z wiernych, a jego sztandar niósł przed nim inny jeździec. Król i dwór brali udział w tej procesji, a patriarcha niósł Najświętszy Sakrament.
WSPÓŁCZESNE MIASTO
Kościół São Roque wychodzi na plac o tej samej nazwie; zawiera kaplicę św. Jana Chrzciciela, zbudowaną w Rzymie według projektów architekta Vaneteliego. Jej kosztowne marmury i mozaikowe reprodukcje obrazów Guida Reniego, Rafaela i Michała Anioła powstawały przez dziesięć lat. W pobliżu znajduje się Casa da Misericórdia, szpital i sierociniec. Niedaleko stoi kościół i klasztor Graça (obecnie koszary) naprzeciwko miasta. Kościół zawiera niezwykły krucyfiks znany jako Nosso Senhor dos Passos da Graça. Kościół do Carmo, piękna pozostałość portugalskiego gotyku, jest obecnie muzeum. Belém, przedmieście Lizbony, zawiera kościół i klasztor Santa Maria, znany lokalnie jako Jerónimos. Dawna nazwa Belém brzmiała Restelo i stąd właśnie Vasco da Gama wyruszył, aby odkryć drogę morską do Indii. Kaplica została zbudowana w tym miejscu przez księcia Henryka Żeglarza i to do niej król i dwór udali się w procesji 8 lipca 1497 roku. Tego samego dnia Vasco da Gama wsiadł na statek; wrócił we wrześniu 1499 roku, opłynąwszy Przylądek Dobrej Nadziei. Aby uwiecznić to wydarzenie, król Manuel I zbudował klasztor w pobliżu kaplicy księcia Henryka, zmienił nazwę miejscowości z Restelo na Belém (Betlejem) i przekazał nowy budynek mnichom św. Hieronima; stąd nazwa Jerónimos. Kamień węgielny położono w 1500 roku. Budynek jest z białego kamienia z kamieniołomów Estremadury, a fundamenty położono na palach z sosnowego drewna. Styl architektoniczny jest czysto manueliński (mieszanka gotyku, renesansu i stylu mauretańskiego), a portal jest bogato zdobiony. Kościół szybko staje się mauzoleum sławnych ludzi. Zawiera groby Vasco da Gamy, Camõesa, wielkiego poety, oraz Almeidy Garretta, głównego portugalskiego poety XIX wieku. W kapitularzu klasztoru znajduje się grób Alexandre'a Herculano, największego z portugalskich historyków. Kolumnowe łuki krużganków są ozdobione skręconym motywem liny, tak powszechnym w budowlach manuelińskich. Wysoko nad Belém wznosi się Pałac Ajuda, zbudowany na początku XIX wieku, aby zastąpić pałac królewski zniszczony przez trzęsienie ziemi w 1755 roku. Jest to okazały budynek i jeden z pierwszych widocznych przy wjeździe do portu w Lizbonie. Rzeczywistą rezydencją rodziny królewskiej jest Pałac Necessidades. Od 1834 roku Kortezy, ogólne określenie na konstytucyjne izby parów i deputowanych, zajmują klasztor São Bento. Rzeczywista liczba deputowanych wynosi 148, wybieranych przez lud, podczas gdy izba parów składa się z członków mianowanych przez koronę, z których żaden nie ma mniej niż 40 lat. Jednym z najbardziej niezwykłych zabytków związanych z miastem jest Aqueduto das Águas Livres (zbudowany w 1713 roku), który sięga na odległość dziesięciu mil do Chellos.
W pobliżu Ogrodów Estrela znajduje się cmentarz protestancki zawierający grób Henry'ego Fieldinga, angielskiego powieściopisarza, który zmarł w Lizbonie w 1754 roku. Ta część miasta zawiera również Bazylikę Najświętszego Serca Jezusowego (Basílica do Sagrado Coração de Jesus) z jej