Św. Nowacjan

Św. Nowacjan

Św. Nowacjan (zm. ok. 258 r.) był rzymskim kapłanem i antypapieżem III wieku, który stał się założycielem schizmatyckiej sekty nowacjan. Jego działalność przypadła na okres prześladowań Decjusza, a jego poglądy na temat możliwości ponownego przyjęcia do Kościoła tych, którzy wyrzekli się wiary (lapsi), doprowadziły do trwałego rozłamu.

Życiorys

Niewiele wiadomo o wczesnym życiu Nowacjana. Według listu św. Korneliusza do Fabiusza z Antiochii, Nowacjan był przez pewien czas opętany przez szatana podczas katechumenatu, a egzorcyści musieli nad nim pracować. Zachorował i otrzymał chrzest przez wysięk (chrzest kliniczny) na łożu śmierci, ale po wyzdrowieniu nie dopełniono pozostałych obrzędów ani nie został potwierdzony przez biskupa.

Nowacjan był człowiekiem uczonym i biegłym w kompozycji literackiej. Korneliusz sarkastycznie nazwał go „twórcą dogmatów, orędownikiem nauki kościelnej”. Jego elokwencję chwalił także św. Cyprian. Papież (prawdopodobnie Fabian) awansował go do kapłaństwa, mimo protestów duchowieństwa i świeckich, którzy uważali, że osoba ochrzczona klinicznie nie powinna być przyjmowana do stanu duchownego.

Podczas prześladowań Decjusza w 250 roku, po męczeńskiej śmierci papieża Fabiana, Nowacjan przez tchórzostwo zaprzeczył, że jest kapłanem. Gdy diakoni namawiali go, by wyszedł z celi i pomagał braciom, rozgniewał się i odszedł, mówiąc, że nie chce już być kapłanem, bo zakochał się w innej filozofii. Mimo to, w tym samym okresie pisał listy w imieniu duchowieństwa rzymskiego do św. Cypriana, dotyczące kwestii lapsi i nadmiernych roszczeń męczenników w Kartaginie.

„Dopóki przebywał w jednym domu, czyli w Kościele Chrystusa, obdarzał grzechy bliźnich, jakby byli jego własnymi, nosił ciężary braci, jak nawołuje Apostoł, i umacniał pocieszeniem wycofanie się w niebiańskiej wierze.” (Anonimowe dzieło „Ad Novatianum”, XIII)

Kult i dziedzictwo

Nowacjan stał się antypapieżem i założycielem sekty nowacjan, która odrzucała możliwość ponownego przyjęcia do Kościoła tych, którzy wyrzekli się wiary podczas prześladowań. Jego poglądy doprowadziły do schizmy w Kościele rzymskim. Mimo że był schizmatykiem, niektóre źródła podają go jako świętego, choć jego kult nie jest powszechnie uznawany w Kościele katolickim. Jego imię pojawia się w wersetach Damazego i Prudencjusza.

Ikonografia

Brak szczegółowych informacji o ikonografii Nowacjana w dostarczonym tekście.

Źródła

• List św. Korneliusza do Fabiusza z Antiochii
• Listy św. Cypriana (Ep. xxx, xxxvi, lx)
• Anonimowe dzieło „Ad Novatianum”
• Euzebiusz z Cezarei, „Historia kościelna”
• Sokrates Scholastyk, „Historia kościelna”
• Eulogiusz z Aleksandrii