Klauzura

Klauzura

Klauzura (łac. clausura, od claudere – „zamknąć się”) w prawie kościelnym oznacza materialnie zamkniętą przestrzeń przeznaczoną dla życia zakonnego, a także związane z nią ograniczenia prawne. Ograniczenia te dotyczą swobodnego opuszczania tego miejsca przez osoby zakonne oraz wstępu i wprowadzania osób postronnych na teren objęty klauzurą materialną. Termin ten występował już w prawie rzymskim w znaczeniu wału lub bariery, a w „Concordia Regularum” św. Benedykta z Aniane oznaczał „skrzynkę” lub „szafkę”. Współczesne ustawodawstwo kościelne rozróżnia klauzurę w zakonach religijnych i instytutach o prostych ślubach, a także w instytutach męskich i żeńskich.

Przepisy prawne dotyczące klauzury

Klauzura materialna w zakonach męskich

Zgodnie z obowiązującym prawem zwyczajowym, każdy klasztor lub dom stałych bywalców (zakonników) musi po jego ukończeniu zostać zamknięty. Klasztor definiuje się jako budynek służący jako stałe miejsce zamieszkania, w którym zakonnicy żyją zgodnie ze swoimi regułami. Według powszechnej opinii prawników (Piat, „Praelectiones juris Regularis”, I, 344, n. 4; Wernz, „Jus Decretalium” 658, n. 479), przepis ten obejmuje również domy, w których przebywa na stałe zaledwie dwóch lub trzech zakonników i przestrzegają oni swoich reguł. Nie jest konieczne, aby liczba zakonników zapewniała im przywilej zwolnienia spod jurysdykcji biskupa.

Kongregacja Propagandy wyraziła opinię, że w krajach misyjnych prawo klasztorne stosuje się do domów zakonnych należących do misji, które służą jako stałe miejsce zamieszkania nawet dla dwóch lub trzech stałych misjonarzy obrządku łacińskiego (Collectanea Propagandae Fidei, odpowiedzi z 26 sierpnia 1780 i 5 marca 1787, nr 410 i 412, wyd. 1; nr 545 i 587, wyd. 2).

„Prawo klasztoru nie ma zastosowania do domów, które są po prostu wynajmowane przez zakonników i których nie można zatem traktować jako stałych i ostatecznych domów, ani do domów willowych, do których zakonnicy udają się na odpoczynek w ustalonych dniach lub na kilka tygodni każdego roku.”

Ściśle rzecz biorąc, cała zamknięta przestrzeń – dom i ogród – powinna być zamknięta. Zwyczaj pozwala jednak na wzniesienie przy wejściu do klasztoru pomieszczeń recepcyjnych, do których mogą być przyjmowane kobiety. Sale te powinny być odizolowane od wnętrza klasztoru, a zakonnicy nie powinni mieć do nich swobodnego dostępu. Chór kościelny, a nawet zakrystia, gdy jest ściśle przylegająca do kościoła, są terytorium neutralnym – mogą tu wchodzić kobiety, a zakonnicy mogą tam iść bez specjalnego zezwolenia.

Istnieje spór, czy ściśle ciągła bariera materialna jest niezbędną częścią klauzury. Lehmkuhl (w Kirchenlex., s.v. Clausura) jest zdania, że drzwi, które można zamknąć, powinny oddzielać krużganek od innych części domu zakonnego. Passerini uważa jednak (De hominum statibus, III, 461, n. 376), że każdy zrozumiały znak wystarcza, pod warunkiem że wystarczająco wskazuje początek części krużgankowej. Nawet w prawie rzymskim klauzury były czasami oznaczane w sposób symboliczny.

Źródła

• Collectanea Propagandae Fidei, odpowiedzi z 26 sierpnia 1780 i 5 marca 1787, nr 410 i 412 (wyd. 1), nr 545 i 587 (wyd. 2).
• Kodeks Justyniana, 1, 2 sek. 4; De officiis Praef. Praet. Afryka (1, 27), 1. 4 Więcej urzędników (1, 31).
• Lehmkuhl, hasło „Clausura” w Kirchenlexikon.
• Passerini, „De hominum statibus”, III, 461, n. 376.
• Piat, „Praelectiones juris Regularis”, I, 344, n. 4.
• Św. Benedykt z Aniane, „Concordia Regularum”, ok. xli, sek. 11 (Migne, P.L., CIII, 1057).
• Wernz, „Jus Decretalium”, 658, n. 479.