Kim był opat świecki?
Opat świecki (łac. abbas laicus) to laik, któremu król lub inna osoba sprawująca władzę nadała opactwo jako nagrodę za świadczone usługi. Zwyczaj ten, istniejący głównie w Cesarstwie Franków od VIII wieku do reform kościelnych XI wieku, miał obrzydliwy wpływ na życie klasztorne i doprowadził do upadku dyscypliny zakonnej.
Życiorys
Praktyka nadawania opactw świeckim rozpoczęła się na dobre za panowania Karola Młota (Charles Martel), który jako pierwszy obdarzył szeroką własność kościelną świeckim, przyjaciołom politycznym i wojownikom, którzy pomogli mu w jego kampaniach. We wcześniejszym okresie francuscy Merowingowie nadawali świeckim ziemie kościelne lub przynajmniej pozwalali im na posiadanie i użytkowanie, choć nie własność.
Liczne synody odbywające się we Francji w VI i VII wieku uchwaliły dekrety przeciwko temu nadużyciu własności kościelnej. Francuscy królowie mieli również zwyczaj mianowania opatów do klasztorów, które założyli; ponadto wiele klasztorów, choć nie założonych przez króla, znalazło się pod patronatem królewskim, aby dzielić się jego ochroną, i tak stało się własnością Korony.
Pod rządami Karola Młota Kościół został poważnie zraniony przez to nadużycie, nie tylko w swoim posiadaniu, ale także w życiu zakonnym. Św. Bonifacy, a później Hincmar z Reims, najbardziej przygnębiająco wyobrażają sobie konsekwentny upadek dyscypliny kościelnej. Chociaż św. Bonifacy gorliwie, a nawet skutecznie próbował zreformować Kościół Franków, obdarzanie opactwami świeckim nie zostało całkowicie zniesione.
Pod rządami Pepina mnisi mogli, na wypadek gdyby ich opactwo wpadło w świeckie ręce, przejść do innej społeczności. Karol Wielki również często dawał własność kościelną, a czasem opactwa, w okresie feudalnym. Ludwik Pobożny pomagał św. Benedyktowi z Aniane w jego wysiłkach zmierzających do reformy życia klasztornego, jednak nadal obdarowywał świeckim opactwa, a jego synowie go naśladowali.
Ważne opactwo św. Riquiera (Centula) w Pikardii miało świeckich opatów z czasów Karola Wielkiego, którzy przekazali je swojemu przyjacielowi Angilbertowi, poecie i kochankowi jego córki Berty oraz ojcu jej dwóch synów. Po śmierci Angilberta w 814 roku opactwo zostało przekazane innym świeckim.
Kult i dziedzictwo
Różne synody IX wieku wydawały dekrety przeciwko temu zwyczajowi. Synod w Diedenhofen (październik 844) orzekł w trzecim kanonie, że opactwa nie powinny już pozostawać w władzy świeckich, ale że mnisi powinni być ich opatami. Podobnie synody z Meaux i Paryża (845-846) skarżyły się, że klasztory posiadane przez świeckich popadły w ruinę i podkreślały obowiązek króla w tej sprawie.
"Synod w Diedenhofen (październik 844) orzekł w trzecim kanonie, że opactwa nie powinny już pozostawać w władzy świeckich, ale że mnisi powinni być ich opatami."
Zwyczaj ten został ostatecznie zniesiony dopiero podczas reform kościelnych z XI wieku, które przywróciły swobodny wybór opatów i powołały bezwinnych mnichów na szefów domów klasztornych.
Źródła
- Encyklopedia katolicka, hasło "Lay Abbot"
- Hefele, "Konziliengeschichte", wyd. 2, IV, 110