Święty Jan Paweł II — biografia, pontyfikat i kanonizacja

Karol Józef Wojtyła urodził się 18 maja 1920 roku w Wadowicach — małym miasteczku u podnóża Beskidów, trzydzieści kilometrów na południe od Krakowa. Był drugim synem Karola Wojtyły seniora, oficera Wojska Polskiego, i Emilii z Kaczorowskich. Jego brat Edmund, starszy o czternaście lat, zostanie lekarzem i umrze na szkarlatynę w 1932 roku. Matka odejdzie jeszcze wcześniej — gdy Karol ma zaledwie osiem lat. Ojciec, człowiek głębokiej wiary i żelaznej dyscypliny, pozostanie najważniejszą postacią w życiu młodego Karola aż do swojej śmierci w 1941 roku.

Wadowice były katolicką wspólnotą. Dom przy ulicy Kościelnej 7, gdzie mieszkała rodzina Wojtyłów, stał dosłownie o rzut beretem od bazyliki Ofiarowania Najświętszej Marii Panny. To tutaj Karol zostaje ochrzczony, tu przyjmuje Pierwszą Komunię i bierzmowanie. Przyjacielem z lat szkolnych jest Jerzy Kluger, Żyd — i ta przyjaźń, trwająca przez całe życie, ukształtuje późniejsze stanowisko papieża wobec antysemityzmu i dialogu z judaizmem.

Teatr, poezja, powołanie

Karol Wojtyła był człowiekiem renesansu. W liceum błyszczał — był prymusem, przewodniczącym szkolnego koła teatralnego, autorem wierszy i esejów. Po maturze w 1938 roku przyjeżdża do Krakowa studiować polonistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim. Pisze, gra w teatrze, tłumaczy Sofoklesa. Wydaje się, że jego droga prowadzi ku literaturze lub scenie.

Wrzesień 1939 roku przecina wszystkie plany. Niemcy zamykają Uniwersytet Jagielloński, aresztując i wywożąc do obozów koncentracyjnych stu osiemdziesięciu trzech pracowników naukowych. Karol pracuje fizycznie — najpierw w kamieniołomie w Zakrzówku, potem w Solvayu, fabryce chemicznej w Borku Fałęckim. Praca nad kamieniem i wapnem będzie towarzyszyć mu przez lata, a jej ślad znajdzie się w wierszu Kamieniołom — jednym z kluczowych dzieł jego twórczości poetyckiej.

Przełom następuje w roku 1942. Wojtyła zgłasza się do konspiracyjnego Wydziału Teologii Uniwersytetu Jagiellońskiego prowadzonego przez arcybiskupa Adama Stefana Sapiehę. W 1944 roku, po tym jak zostaje potrącony przez ciężarówkę i ciężko ranny, Sapieha zabiera go do arcybiskupiego pałacu w Krakowie, chroniąc przed łapankami i wywózką na roboty.

Kapłan, doktor, poeta

Święcenia kapłańskie Karol Wojtyła przyjmuje 1 listopada 1946 roku w kaplicy pałacu arcybiskupów krakowskich. Niemal natychmiast wyjeżdża do Rzymu, gdzie na Angelicum (Pontificia Università San Tommaso d'Aquino) pisze doktorat o pojęciu wiary w dziełach świętego Jana od Krzyża. Po powrocie pracuje jako wikary w Niegowici, a potem w kościele świętego Floriana w Krakowie. Duszpasterzuje, organizuje grupy studenckie, wycieczki górskie i kajakowe — staje się dla młodych człowiekiem, do którego można przyjść z każdym problemem. Mówią na niego Wujek.

W 1953 roku broni habilitacji z etyki Maxa Schelera na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jest równocześnie filozofem, teologiem i poetą — pisze pod pseudonimem Andrzej Jawień. Jego dramaty poetyckie — Brat naszego Boga, Przed sklepem jubilera — staną się głośnymi adaptacjami teatralnymi po kanonizacji.

Biskup, arcybiskup, kardynał

W 1958 roku Pius XII mianuje go biskupem pomocniczym Krakowa. Ma trzydzieści osiem lat. Swoje zawołanie biskupie wybiera z trzeźwą precyzją: Totus Tuus — całkowite oddanie Matce Bożej, które stanie się rdzeniem jego duchowości na zawsze. W 1964 roku Paweł VI mianuje go arcybiskupem metropolitą krakowskim, trzy lata później — kardynałem.

Bierze aktywny udział w pracach Soboru Watykańskiego II (1962–1965), wnosząc istotny wkład w redakcję konstytucji Gaudium et spes. To tam krystalizuje się jego personalistyczna antropologia teologiczna: człowiek jako osoba, powołany do miłości, wolny i odpowiedzialny wobec Boga i drugiego człowieka.

W Polsce rządzonej przez komunistów Wojtyła jest solą w oku władz. Latami walczy o pozwolenie na budowę kościoła w Nowej Hucie — robotniczym mieście wybudowanym bez żadnej świątyni, z ideologiczną premedytacją. Wygrywa. W 1977 roku odprawia Mszę na placu budowy, a kilka lat później — już jako papież — odwiedza Nową Hutę, by poświęcić kościół Matki Bożej Królowej Polski.

Habemus Papam — 16 października 1978

Konklawe trwa dwa dni. Po niespodziewanej śmierci Jana Pawła I po zaledwie 33 dniach pontyfikatu, kardynałowie zbierają się ponownie. 16 października 1978 roku, po ósmym głosowaniu, balkon bazyliki świętego Piotra otwiera się. Karol Wojtyła przyjmuje imię Jan Paweł II. Ma pięćdziesiąt osiem lat.

Jest pierwszym od 455 lat papieżem spoza Włoch. Jest pierwszym Słowianinem na Stolicy Piotrowej w historii. Przemawia po włosku, po polsku, żartuje ze swojego akcentu. Plac Świętego Piotra reaguje owacją. Historyk George Weigel, autor monumentalnej biografii Świadek nadziei, napisze, że tego wieczoru świat poczuł powiew czegoś nowego.

Pontyfikat: 26 lat, 104 kraje, jeden cel

Jan Paweł II podróżuje jak żaden papież przed nim. Odwiedza 129 krajów w 104 podróżach apostolskich, pokonując łącznie ponad 1,2 miliona kilometrów — trzy razy więcej niż wynosi odległość z Ziemi do Księżyca. Spotyka się z przywódcami państw, odprawia Msze w stadionach i na sawannach, rozmawia z dziećmi w slamsach Manili i Rio de Janeiro.

Jego pierwsza pielgrzymka do Polski w czerwcu 1979 roku jest przełomem historycznym. Przez dziewięć dni przemawia do kilkumilionowych tłumów. W Warszawie, na placu Zwycięstwa, woła: Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi — tej ziemi! Rok później rodzi się Solidarność, a historyczny związek między papieżem, Kościołem i opozycją demokratyczną staje się fundamentem rozkładu komunizmu w Europie Środkowej.

Encykliki Jana Pawła II formują filozofię moralną i społeczną epoki. Redemptor Hominis (1979) stawia człowieka w centrum teologii odkupienia. Laborem Exercens (1981) broni godności pracy. Veritatis Splendor (1993) porządkuje fundamenty etyki katolickiej. Evangelium Vitae (1995) wykłada obronę życia od poczęcia do naturalnej śmierci. Wydaje łącznie 14 encyklik, 15 adhortacji apostolskich, 11 konstytucji apostolskich i 45 listów apostolskich.

Zamach, przebaczenie, rana

13 maja 1981 roku Mehmet Ali Ağca, turecki terrorysta związany z organizacją Szare Wilki, strzela do papieża dwukrotnie na placu Świętego Piotra. Dwie kule trafiają w brzuch. Jan Paweł II traci przytomność w papieskim mercedesie. Operacja ratunkowa trwa pięć godzin. Lekarze mówią, że ocalił go cud — kula przeszła o milimetry od aorty.

W pierwszą rocznicę zamachu papież jedzie do Fatimy podziękować Matce Bożej. Kulę usuniętą z ciała ofiarowuje sanktuarium — do dziś jest wmontowana w koronę figury Matki Bożej Fatimskiej. Dwa lata po zamachu odwiedza Ağcę w więzieniu Rebibbia i mu przebacza. Ten gest, utrwalony przez fotografów z całego świata, staje się jedną z ikon pontyfikatu.

Dialog, ekumenizm, Asyż

Jan Paweł II jest papieżem bezprecedensowych gestów pojednania. W 1986 roku zaprasza przedstawicieli wszystkich religii świata do Asyżu na Światowy Dzień Modlitwy o Pokój. W 2000 roku roku wkłada kartkę z modlitwą w szczelinę Ściany Płaczu w Jerozolimie — prosi Boga o przebaczenie grzechów popełnionych przez chrześcijan przeciw Żydom. W 2001 roku, jako pierwszy papież w historii, wchodzi do meczetu Omajjadów w Damaszku.

Choroba, agonia, odejście

Choroba Parkinsona atakuje go stopniowo od połowy lat dziewięćdziesiątych. Świat widzi jego drżące ręce, zgarbioną sylwetkę. A mimo to papież nie zwalnia — podróżuje, przemawia, udziela audiencji. W Wielki Piątek 2005 roku, z okna mieszkania w Watykanie, usiłuje przemówić do tłumu na placu. Głos go nie słucha. Podnosi krzyż. W niedzielę Zmartwychwstania ukazuje się po raz ostatni. 2 kwietnia 2005 roku, o godzinie 21:37, umiera.

Ponad pięć milionów pielgrzymów przybywa do Rzymu. Na pogrzebie stają głowy 140 państw. Na placu spontanicznie rozlegają się okrzyki: Santo subito!

Beatyfikacja i kanonizacja

Benedykt XVI otwiera proces beatyfikacyjny pięć tygodni po śmierci — z dyspensą od wymaganego pięcioletniego okresu oczekiwania. 1 maja 2011 roku, na placu Świętego Piotra, Benedykt XVI beatyfikuje Jana Pawła II wobec miliona pielgrzymów. Papież Franciszek kanonizuje go 27 kwietnia 2014 roku razem z Janem XXIII. Cud wymagany do kanonizacji to uzdrowienie Floribeth Mora Díaz z Kostaryki — kobiety z tętniakiem mózgu, uznanym za nieoperacyjny, która odzyskała zdrowie w 2011 roku po modlitwie przed wizerunkiem błogosławionego Jana Pawła II.

Wspomnienie liturgiczne Jana Pawła II przypada 22 października — w dniu inauguracji pontyfikatu. Jest patronem Światowych Dni Młodzieży, Krakowa i Wadowic. Jego relikwie rozsiane są po całym świecie, a do grobu w Bazylice Świętego Piotra pielgrzymują miliony wiernych każdego roku.