Hroswitha z Gandersheim

Hroswitha z Gandersheim

Hroswitha (ok. 930/940 – ok. 1002), znana również jako Hrotsvitha, Roswitha czy "Słowik z Gandersheim", była niemiecką zakonnicą benedyktyńską i pierwszą znaną z imienia poetką germańskiego średniowiecza. Zmarła około 1002 roku, a jej spuścizna literacka, odkryta na nowo w 1501 roku, obejmuje zarówno poematy epickie, jak i przełomowe dramaty łacińskie, które stanowiły chrześcijańską odpowiedź na twórczość Terencjusza.

Życiorys

Hroswitha urodziła się w arystokratycznej rodzinie, prawdopodobnie między 930 a 940 rokiem. Jej imię, interpretowane jako clamor validus (potężny głos), pojawia się w starych źródłach również jako "Helena von Rossow". W młodości wstąpiła do słynącego z ascezy i nauki klasztoru w Gandersheim.

Jej edukacją kierowała najpierw nauczycielka Rikkardis, a następnie Gerberga – siostrzenica cesarza Ottona I i jedna z najbardziej utalentowanych kobiet swoich czasów. Gerberga, która później została opatką (959-1001), szczególnie dbała o rozwój talentów Hroswithy, mając nadzieję, że jej twórczość "wniesie coś do chwały Bożej".

Po wiekach zapomnienia, dzieła Hroswithy zostały odkryte przez poetę Conrada Celtesa w klasztorze benedyktyńskim św. Emmerama w Ratyzbonie i opublikowane w 1501 roku.

Kult i dziedzictwo

Hroswitha jest czczona jako święta w tradycji benedyktyńskiej, choć nie została formalnie kanonizowana w procesie rzymskim. Jej dziedzictwo opiera się przede wszystkim na literackim dorobku, który przez wieki inspirował pokolenia pisarzy.

Jej twórczość dzieli się na dwa główne nurty:

• Poezja epicka: Obejmuje dwa wiersze biblijne – "Życie Marii" (859 heksametrów) i "O Wniebowstąpieniu Pana" (150 heksametrów) – oraz sześć legend, w tym "Męczeństwo św. Gangolfa", "Młodość św. Pelagiusza", legendę o "Teofilu" (najwcześniejsze poetyckie opracowanie legendy o Fauście), legendę o św. Bazylim, męczeństwo św. Dionizego i św. Agnieszki.
• Dramaty: Jej utwory dramatyczne stanowiły chrześcijańską alternatywę dla komedii Terencjusza, które – jak sama pisała – "uczyły wielu nieczystości".

"Ubolewając nad tym, że wielu chrześcijan, porwanych pięknem sztuki, rozkoszuje się komediami Terencjusza i tym samym uczy się wielu nieczystości."

Ikonografia

W ikonografii chrześcijańskiej Hroswitha przedstawiana jest najczęściej jako zakonnica benedyktyńska z piórem i księgą, symbolizującymi jej literacką twórczość. Na starych drzeworytach pojawia się również z atrybutem liry lub jako "Słowik z Gandersheim".

Źródła

• Encyklopedia katolicka – hasło "Hroswitha"
• Dzieła Hroswithy z Gandersheim (wydanie Conrada Celtesa, 1501)
• Apokryficzna Ewangelia św. Jakuba
• Biografia św. Agnieszki przypisywana św. Ambrożemu