Święty Francis Page — historia i kontekst

Święty Franciszek z Asyżu – historia ubogiego, który odmienił Kościół

Gdy w 1181 roku w Asyżu przyszedł na świat Giovanni di Pietro di Bernardone – późniejszy święty Franciszek – nikt nie przypuszczał, że ten syn bogatego kupca stanie się jednym z najważniejszych reformatorów chrześcijaństwa. Jego życie, przypominające biblijną przypowieść o bogatym młodzieńcu, który rozdaje majątek i idzie za Chrystusem, do dziś fascynuje zarówno historyków, jak i wiernych. Franciszek nie tylko odnowił duchowość średniowiecznego Kościoła, ale także stworzył ruch zakonny, który przetrwał osiem stuleci i wpłynął na kształt misji, teologii i sztuki.

Tło historyczne: kryzys i głód odnowy

Przełom XII i XIII wieku to czas głębokiego kryzysu Kościoła zachodniego. Z jednej strony rozwijały się miasta, rodziły się uniwersytety, a wraz z nimi nowe prądy intelektualne. Z drugiej – powszechna była korupcja wśród duchowieństwa, symonia, nepotyzm i luksusowe życie hierarchii. Wierni masowo poszukiwali alternatywnych form pobożności, często sięgając po herezje – jak katarzy czy waldensi – które obiecywały powrót do ewangelicznego ubóstwa [1, s. 42].

W tym właśnie środowisku dorastał Franciszek. Jak zauważa Augustine Thompson w swojej biografii, młody Asyżanin początkowo prowadził beztroskie życie, marząc o rycerskiej sławie [1]. Dopiero klęska w wojnie z Perugią i długotrwała choroba sprawiły, że zaczął kwestionować dotychczasowe wartości. Thompson podkreśla, że to właśnie w tym okresie Franciszek doświadczył pierwszego z serii mistycznych przeżyć, które całkowicie odmieniły jego życie [1].

Warto pamiętać, że Italia początku XIII wieku była politycznie rozbita. Asyż, należący do Państwa Kościelnego, zmagał się z konfliktami między bogatymi kupcami a ubogim ludem. Franciszek, syn bogatego sukiennika, doskonale znał obie strony tej przepaści. Jak pisze Sarah Moore w recenzji biografii Thompsona, to właśnie zderzenie z realiami społecznymi i religijnymi epoki ukształtowało w Franciszku pragnienie naśladowania Chrystusa w dosłownym – a nie tylko symbolicznym – ubóstwie [2].

Epoka: narodziny nowego ideału życia

Styl życia, który przyjął Franciszek po swoim nawróceniu, był szokiem dla współczesnych. W 1206 roku publicznie wyrzekł się ojca i dziedzictwa, oddając się całkowicie służbie ubogim i trędowatym. Bernard Schlager w swojej recenzji podkreśla, że przełomowym momentem stało się usłyszenie słów Ewangelii podczas Mszy w kościele San Damiano: „Idźcie i głoście: bliskie jest królestwo niebieskie” (Mt 10,7) [3]. Franciszek potraktował ten fragment dosłownie – porzucił wszystko i zaczął głosić pokutę.

Rok 1209 to data przełomowa: Franciszek wraz z pierwszymi towarzyszami udał się do Rzymu, aby uzyskać papieską aprobatę dla swojego sposobu życia. Wbrew powszechnemu mitowi, jak zauważa Michael Cusato w recenzji, nie było to łatwe. Kuria rzymska obawiała się, że radykalne ubóstwo może prowadzić do herezji, podobnie jak w przypadku waldensów [4]. Dopiero interwencja biskupa Asyżu i osobiste przekonanie papieża Innocentego III sprawiły, że reguła franciszkańska została zatwierdzona ustnie (później spisana w 1223 roku).

Epoka, w której działał Franciszek, była nie tylko czasem kryzysu, ale także wielkiej odnowy. W XIII wieku powstawały uniwersytety, rozwijała się scholastyka, a zakony żebracze – dominikanie i franciszkanie – stawali się intelektualną siłą Kościoła. Franciszek, choć sam nie był teologiem, przez swój przykład pokazał, że najgłębsza teologia może wypływać z życia w pełni oddanego Ewangelii. Johannes Jörgensen, autor klasycznej biografii świętego, pisał, że „Franciszek uczynił z ubóstwa nie tylko cnotę, ale wręcz poezję” [5, s. 98].

Lester K. Little, recenzując biografię Omera Engleberta, zwraca uwagę, że franciszkańskie ubóstwo miało charakter nie tylko osobisty, ale także wspólnotowy. Franciszek zakazał swoim braciom posiadania jakiejkolwiek własności, nawet wspólnej. Był to radykalny krok odróżniający go od innych ruchów reformatorskich epoki [6].

Znaczenie dla Kościoła: duchowa rewolucja trwająca do dziś

Święty Franciszek z Asyżu nie tylko założył jeden z największych zakonów w historii Kościoła, ale także na trwałe zmienił katolicką duchowość. Jego wpływ można podzielić na kilka kluczowych obszarów.

1. Odnowa ewangeliczna. Franciszek przypomniał, że Kościół nie może zapomnieć o swoich korzeniach. Jego radykalne naśladowanie Chrystusa w ubóstwie, posłudze chorym i głoszeniu kazań stało się wzorem dla tysięcy późniejszych reformatorów. Jak zauważa A.E.H.S. w recenzji biografii Engleberta, „Franciszek pokazał, że świętość nie wymaga teologicznego wykształcenia, lecz autentycznego życia Ewangelią” [7].

2. Integracja z naturą. To Franciszek jako pierwszy w historii chrześcijaństwa tak mocno podkreślił braterstwo z całym stworzeniem. Jego słynny „Kantykiem słonecznym” – pieśń pochwalna ku czci Boga za dary natury – stał się fundamentem chrześcijańskiej ekologii. Współczesny Kościół często nazywa go patronem ekologów, a papież Franciszek w encyklice Laudato si’ bezpośrednio nawiązał do jego duchowości.

3. Reforma zakonna. Franciszkańska reguła, choć początkowo ustna, a potem spisana, stała się wzorem dla wielu późniejszych reguł zakonnych. Wprowadziła ideał życia wspólnotowego bez posiadania własności, co wymagało ogromnego zaufania do Opatrzności. W praktyce franciszkanie, zwłaszcza ci wykształceni na uniwersytetach, stali się wkrótce jednym z najważniejszych zakonów kaznodziejskich i misyjnych, docierając do Chin, Afryki i Ameryk.

4. Recepcja stigmatów. W 1224 roku Franciszek, podczas modlitwy na górze La Verna, otrzymał stygmaty – rany na dłoniach, stopach i boku, odpowiadające ranom Chrystusa. Był to pierwszy udokumentowany w historii przypadek stigmatyzacji. Dla Kościoła stało się to znakiem szczególnego zjednoczenia z Męką Pańską i potwierdzeniem świętości Franciszka. Legenda o stygmatach, choć przez niektórych historyków kwestionowana, według Michaela Cusato jest mocno osadzona w źródłach i współczesnych relacjach [4].

5. Wpływ na sztukę i literaturę. Mistycyzm franciszkański natchnął artystów takich jak Giotto, który w kaplicy Scrovegnich w Padwie przedstawił cykl fresków z życia świętego. Franciszek stał się też bohaterem niezliczonych dzieł literackich, od Dantego po XX-wieczną poezję. Jego postać do dziś wykracza poza krąg katolicki – jako symbol uniwersalnego braterstwa i pokoju.

Podsumowanie

Święty Franciszek z Asyżu był przede wszystkim człowiekiem swojego czasu – czasu kryzysu, ale i wielkich możliwości. Jego odpowiedź na wyzwania epoki okazała się tak głęboka, że przetrwała wieki. Jak słusznie podsumowuje Augustine Thompson w swojej biografii, Franciszek nie był rewolucjonistą w sensie politycznym, ale duchowym wizjonerem, który pokazał Kościołowi drogę powrotu do źródeł [1]. Dziś, w świecie pełnym nierówności i kryzysu ekologicznego, jego przesłanie o braterstwie wszystkich stworzeń i radykalnym zaufaniu Bogu brzmi zaskakująco aktualnie.

Bibliografia

• [1] Augustine Thompson, O.P. (2012). Francis of Assisi: A New Biography. Recenzja: Michael Robson (2013). DOI: 10.1353/cat.2013.0023.
• [2] Augustine Thompson, O.P. (2012). Francis of Assisi: A New Biography. Recenzja: Sarah Moore (2013). DOI: 10.1353/CJM.2013.0026.
• [3] Augustine Thompson, O.P. (2012). Francis of Assisi: A New Biography. Recenzja: Bernard Schlager (2013). DOI: 10.1111/HISN.12016_68.
• [4] Augustine Thompson, O.P. (2012). Francis of Assisi: A New Biography. Recenzja: M. Cusato (2017). DOI: 10.1353/THO.2014.0031.
• [5] Johannes Jörgensen (1912). Saint Francis of Assisi: a Biography. Przekład: T. O'Conor Sloane. Recenzja: P. Robinson (1912). DOI: 10.1086/AHR/18.1.121.
• [6] Omer Englebert (1966). Saint Francis of Assisi, A Biography. 2nd Eng. ed. Przekład: E. M. Cooper. Recenzja: Lester K. Little (1966). DOI: 10.1017/S0009640700018412.
• [7] Omer Englebert (1950). Saint Francis of Assisi. A biography. Przekład i redakcja: Edward Hutton. Recenzja: A.E.H.S. (1950). DOI: 10.1017/s026935930002262x.