Dzieje Męczenników

Dzieje Męczenników

Dzieje Męczenników (łac. Acta Martyrum) to zbiór dokumentów opisujących procesy i śmierć wczesnochrześcijańskich męczenników. W ścisłym sensie są to oficjalne zapisy procesów sporządzone przez notariuszy dworu, jednak w szerszym znaczeniu termin obejmuje wszystkie narracje o męczeństwie. Najstarsze i najbardziej wiarygodne z nich pochodzą z II i III wieku.

Klasyfikacja

Dzieje Męczenników dzielą się na kilka klas, różniących się stopniem wiarygodności historycznej:

• Oficjalne raporty przesłuchań (acta, gesta): Są to nieliczne zachowane dokumenty, jak „Acta Proconsulis” (wzmiankowane przez Cypriana w „Ep. lxxvii”). Typowymi przykładami są „Passio Cypriani” oraz „Acta Martyrum Scillitanorum”. „Passio Cypriani” jest złożonym dziełem trzech oddzielnych dokumentów: procesu w 257 r., aresztowania i procesu w 258 r. oraz męczeństwa.
• Nieurzędowe zapisy naocznych świadków: Sporządzone przez współczesnych, rejestrujące zeznania naocznych świadków. Należą do nich „Martyrium S. Polycarpi” oraz „Acta SS. Perpetuæ et Felicitatis”, które zawierają notatki z autografami Perpetuy i Saturusa. Do tej klasy należy także „Epistola Ecclesiarum Viennensis et Lugdunensis” o męczennikach z Lyonu.
• Dokumenty późniejsze: Opierają się na wcześniejszych Acta, ale poddane zostały manipulacjom redakcyjnym. Ich treść jest wysoce dyskusyjna, a krytyka może obniżyć ich klasę.
• Romans historyczny: Dzieła o niewielkiej wartości historycznej, napisane wokół kilku prawdziwych faktów lub będące czystymi dziełami wyobraźni. Przykładem jest historia Felicity i jej siedmiu synów, która w obecnej formie wydaje się być odmianą IV Księgi Machabejskiej (8,1), choć fakt istnienia grobu Januariusza został potwierdzony przez odkrycie De Rossiego.

„Według tak surowych krytyków jak M. Dufourcq (Etude sur les Gesta martyrum romains, Paryż, 1900) i P. Delehaye (Analecta Bollandiana, XVI, 235-248), rzymskie 'Legendarium' nie może mieć wyższej klasy niż ta, tak że poza tradycjami monumentalnymi, liturgicznymi i topograficznymi wiele dowodów literackich dla wielkich męczenników Rzymu jest…”

Kult i dziedzictwo

Dzieje Męczenników stanowią fundamentalne źródło dla poznania wczesnochrześcijańskiego męczeństwa i rozwoju kultu świętych. Mimo że wiele dokumentów ma ograniczoną wartość historyczną, są one nieocenione dla zrozumienia pobożności, liturgii i tradycji topograficznej wczesnego Kościoła. Krytyka historyczna, reprezentowana przez takich badaczy jak Dufourcq i Delehaye, pozwala odróżnić wiarygodne relacje od późniejszych legend.

Źródła

• „Encyklopedia katolicka > M > Dzieje Męczenników” (Nowy Adwent).
• Cyprian, „Ep. lxxvii”.
• „Passio Cypriani”.
• „Acta Martyrum Scillitanorum”.
• „Martyrium S. Polycarpi”.
• „Acta SS. Perpetuæ et Felicitatis”.
• „Epistola Ecclesiarum Viennensis et Lugdunensis”.
• M. Dufourcq, „Etude sur les Gesta martyrum romains” (Paryż, 1900).
• P. Delehaye, „Analecta Bollandiana”, XVI, 235-248.