Cardinal Deusdedit — biografia, kult i znaczenie

**Kardynał Deusdedit** Urodzony w Todi we Włoszech; zmarł między 1097 a 1100 rokiem. Był przyjacielem świętego Grzegorza VII i obrońcą jego reform; Deusdedit wstąpił do zakonu benedyktynów i stał się gorliwym promotorem reform kościelnych w drugiej połowie XI wieku. Papież Grzegorz VII wyniósł go do godności kardynalskiej z tytułem św. Piotra w Okowach. Zgodnie z nagłówkiem rozdziału 420 (dawniej 161) w czwartej księdze jego "Collectio canonum", Deusdedit przebywał w Niemczech; nie wiadomo jednak, kiedy i z jakiego powodu to uczynił. W 1078 roku brał udział w synodzie rzymskim, na którym reprezentował poglądy Berengariusza z Tours (Mansi, Conc. Coll., XIX, 762). W długim konflikcie o wolność władzy kościelnej od ucisku władzy świeckiej Deusdedit stanął po stronie Grzegorza VII i był jednym z jego głównych agentów i obrońców. Najwyraźniej za sugestią tego papieża podjął się kompilacji zbioru kanonów, który ukończył w 1087 roku i zadedykował Wiktorowi III (Collectio canonum, wyd. Martinucci, Wenecja, 1869; wyd. Victor Wolf von Glanfell, Paderborn, 1905). Składa się z czterech ksiąg: pierwsza księga (327 rozdziałów) traktuje o władzy Kościoła rzymskiego; druga (163 rozdziały) o duchowieństwie rzymskim; trzecia (289 rozdziałów) o sprawach kościelnych; czwarta (437 rozdziałów) o wolności Kościoła i jego sług oraz o immunitetach duchowieństwa. Kanony te zostały częściowo zaczerpnięte z wcześniejszych zbiorów, np. Burkharda z Wormacji, częściowo z oryginalnych dokumentów znalezionych w archiwach i bibliotece pałacu laterańskiego. Źródła zbiorów znajdują się w Piśmie Świętym, soborach, listach papieży, pismach Ojców Kościoła, listach władców świeckich i prawach cywilnych. Zamierzał tym dziełem bronić praw i wolności Kościoła oraz autorytetu Stolicy Apostolskiej, zgodnie z działaniami Grzegorza VII i jego zwolenników. Jednocześnie zbiór ten ukazuje Deusdedita jako jednego z najważniejszych kanonistów przedgracjańskich. Za Urbana II (1088-1099) opublikował w interesie reform gregoriańskich inne dzieło: "Libellus contra invasores et symoniacos et reliquos schismaticos" (wyd. Mai, Nova Bibliotheca Patrum, VII, III, 77-114; wyd. Sackur, Mon. Germ. Hist. Libelli de lite, II, 300-365). Dzieło to zostało opublikowane najpierw w krótkiej, a następnie w rozszerzonej formie, przy czym ta ostatnia została ukończona w 1099 roku. W tym dziele, ważnym dla historii sporu o inwestyturę za Urbana II, autor wskazuje, że władza świecka nie ma autorytetu w sprawach kościelnych, a w szczególności nie ma prawa do sprawowania inwestytury kościelnej. Sackur (patrz niżej) uprawdopodobnił, że tak zwane "Dictatus Papae" (patrz GRZEGORZ VII) zostały skomponowane przez Deusdedita. Są to dwadzieścia siedem krótkich tez dotyczących przywilejów Kościoła rzymskiego i papieża [wyd. Jaffé, Bibl. Rer. Germ., (Berlin, 1864-) II, 174]. Do niedawna powszechnie uważano, że ich autorem był sam Grzegorz VII; Löwenfeld (patrz niżej) nadal utrzymywał autorstwo Grzegorza, jednak Sackur wykazał, że "Indices capitulorum" w "Collectio canonum" Deusdedita są ściśle powiązane z krótkimi tezami znanymi jako "Dictatus Papae" zarówno pod względem sensu, jak i tekstu słownego. Najprawdopodobniej zatem te ostatnie pochodzą ze zbioru Deusdedita, który zestawił je z "Registrum Epistolarum" lub księgi listów Grzegorza. Możliwe również, że Deusdedit był redaktorem tego słynnego i ważnego zbioru korespondencji Grzegorza. W tym przypadku kardynał jawi się w nowym świetle jako bliski doradca i intelektualny spadkobierca Grzegorza VII. 4 kwietnia 1100 roku pewien Alberyk występuje jako tytularny prezbiter św. Piotra w Okowach; zatem Deusdedit nie żył już wtedy. Die Kanonessammlung des Kardinals Deusdedit, VON GLANVELL, ed. (Paderborn, 1905); GIESEBRECHT, Die Gesetzgebung der röm. Kirche zur Zeit Gregors VII. in München. Hist. Jahrbuch für 1866, 180 sqq.; STEVENSON, Osservazioni sulla "Collectio canonum" di Deusdedit in Archivio della società romana di sloria patria (1885), 300-398; LÖWENFELD, Die Canonsammlung des Kard. Deusdedit und das Register Gregors VII. in Neues Archiv (1885), 311 sqq.; IDEM, Der Dictatus papœ Gregors VII, und eine Ueberarbeitung desselben im 12. Jahrh., ibid. (1891), 193 sqq.; SACKUR, Der Dictatus papœ und die Canonsammlung des Deusdedit, ibid. (1893), 135 sqq.; IDEM, Zu den Streitschriften des Deusdedit und des Hugo von Fleury, ibid. (1891), 349 sqq.; HIRSH, Kard. Deusdedits Stellung zur Laieninvestitur in Archiv f. kath. Kirchenrecht (1908), 34 sqq.; MIRBT, Die Publizistik im Zeitalter Gregors VII (Leipzig, 1894). J. P. KIRSCH.