Św. Bazyli

Św. Bazyli

Św. Bazyli (ok. 120-140) był najwcześniejszym z gnostyków aleksandryjskich, który rozwinął swój system teologiczny za panowania cesarzy Hadriana i Antonina Piusa. Jego nauczanie, choć zachowane jedynie we fragmentach u wczesnochrześcijańskich pisarzy, wywarło znaczący wpływ na rozwój gnostycyzmu. Data jego śmierci nie jest znana, a jego kult nie został ustanowiony w Kościele katolickim.

Życiorys

Bazyli pochodził z Aleksandrii, gdzie rozkwitał około 120-140 roku. Twierdzenie św. Epifaniusza, że był uczniem Menandera w Antiochii, jest mało prawdopodobne w obliczu stwierdzenia Euzebiusza i Teodoreta, że z urodzenia był aleksandryjczykiem. O jego życiu wiemy niewiele poza tym, że miał syna imieniem Izydor, który poszedł w jego ślady. Uwaga w Dziejach Archelausa, że Bazyli był „kaznodzieją wśród Persów”, jest prawie na pewno wynikiem pewnego zamieszania.

Bazyli wymyślił dla siebie proroków o imieniu Barkabbas i Barkoph i twierdził, że otrzymał słowne instrukcje od św. Macieja Apostoła i że jest uczniem Glauciasza, ucznia św. Piotra. Jego system teologiczny, znany jako bazylidyzm, został zrekonstruowany na podstawie pism takich autorów jak św. Ireneusz, Klemens Aleksandryjski, Hipolit z Rzymu, Pseudo-Tertulian oraz późniejszych źródeł, takich jak Epifaniusz i Teodoret.

Kult i dziedzictwo

Bazyli nie został kanonizowany przez Kościół katolicki, a jego nauczanie zostało uznane za heretyckie. Jego dziedzictwo polega na wpływie, jaki wywarł na rozwój gnostycyzmu, szczególnie w Aleksandrii. Jego system, opisany przez św. Ireneusza jako dualistyczny i emanacjonistyczny, a przez Hipolita jako panteistyczny ewolucjonistyczny, stanowi ważny przedmiot badań nad wczesnochrześcijańskimi herezjami.

„Według Ireneusza Bazyli nauczał, że Nous (Umysł) jako pierwszy narodził się z nienarodzonego Ojca; z Nous urodził się Logos (Rozum); z Logos, Phronesis (Roztropność); z Phronesis, Zofii (Mądrość) i Dynamis (Siła) oraz z Phronesis i Dynamis cnoty, Księstwa i Archanioły.”

Ikonografia

Nie ma znanych przedstawień ikonograficznych Bazylego, ponieważ nie był on czczony jako święty w Kościele katolickim. Jego wizerunek nie występuje w sztuce sakralnej.

Źródła

• Św. Ireneusz, „Contra Haereses”, I, xxiv (ok. 170)
• Klemens Aleksandryjski, „Stromata” I.21, II.6, 8, 20, IV.11, 12, 25, V.1 (208-210)
• Hipolit z Rzymu, „Philosophumena”, VII (ok. 225)
• Pseudo-Tertulian, „Przeciw wszystkim Herezje” (ok. 240)
• Epifaniusz, „Adv. Haer.”, xxiv
• Teodoret, „Haer. Fantastyczny. Komp.”, I, iv