Wiejskie dzieciństwo i sen proroczy
Giovanni Bosco urodził się 16 sierpnia 1815 roku w Becchi koło Castelnuovo d'Asti w Piemoncie, w rodzinie chłopskiej. Ojciec zmarł, gdy Jan miał zaledwie dwa lata — matka Małgorzata wychowywała trójkę dzieci w ubóstwie, ale głębokiej wierze. W wieku dziewięciu lat Jan miał sen, który wyznaczył mu drogę życia: widział chłopców bijących się i przeklinających, a potem — za wstawiennictwem Maryi — zamieniających się w spokojne, modlące się dzieci. Zrozumiał, że jego powołaniem jest praca z trudną młodzieżą.
Jan uczył się mimo ubóstwa, utrzymując się z dorywczych prac. Święcenia kapłańskie przyjął w 1841 roku w Turynie.
Turyn i oratorium dla chłopców z ulicy
Ówczesny Turyn był miastem industrializującym się gwałtownie — tysiące chłopców ze wsi przybywało do fabryk, żyjąc bez rodzin i jakiejkolwiek opieki. Wielu trafiało do więzień. Młody ksiądz Bosko postanowił dotrzeć właśnie do nich. Zaczął gromadzić chłopców w niedzielne południa, ucząc ich katechizmu, organizując zabawy i śpiew.
Tak narodziło się Oratorium Świętego Franciszka Salezego — instytucja łącząca funkcje kościoła, szkoły i miejsca zabawy. Ks. Bosko osobiście szukał chłopców w więzieniach, na dworcach i placach budowy. W 1846 roku wydzierżawił stałą siedzibę przy Valdocco — zaczątek całego dzieła salezjańskiego.
Prewencyjny system wychowawczy
Jan Bosko sformułował słynny system prewencyjny — pedagogikę opartą na trzech zasadach: rozumie, religii i miłości. Wychowawca powinien być obecny wśród wychowanków, zapobiegać złu przez bliski kontakt i życzliwość, a nie karać po fakcie. Odrzucał kary cielesne, stawiając na budowanie relacji opartych na zaufaniu. System ten wyprzedzał o dziesięciolecia nowoczesne teorie pedagogiczne.
Przy oratorium Bosko zakładał szkoły zawodowe — uczył chłopców zawodów szewca, krawca, drukarza, stolarza. Rozumiał, że człowiek potrzebuje chleba, zanim będzie mógł myśleć o niebie. Był też pionierem katolickiego apostolatu wydawniczego.
Założenie Towarzystwa Świętego Franciszka Salezego
W 1859 roku Jan Bosko założył Towarzystwo Świętego Franciszka Salezego — zgromadzenie zakonne znane jako salezjanie (SDB). Papież Pius IX zatwierdził je w 1874 roku. W 1872 roku, wspólnie ze świętą Marią Dominiką Mazzarello, Bosko założył żeńskie Zgromadzenie Córek Maryi Wspomożycielki (salezjanki). Jeszcze za życia Bosko salezjanie dotarli do Ameryki Południowej — w 1875 roku pierwsza misja wyruszyła do Argentyny.
Śmierć, beatyfikacja i kanonizacja
Jan Bosko zmarł 31 stycznia 1888 roku w Turynie. Na jego pogrzeb przybyło ponad 40 tysięcy ludzi. Beatyfikowany przez Piusa XI w 1929 roku, kanonizowany 1 kwietnia 1934 roku. Wspomnienie liturgiczne: 31 stycznia. Jest patronem młodzieży, wychowawców, wydawców i uczniów.
Towarzystwo Salezjańskie działa dziś w ponad 130 krajach. W Polsce salezjanie pracują od 1898 roku, prowadząc szkoły, internaty i centra młodzieżowe w całym kraju.
- Patron: młodzieży, wychowawców, uczniów, wydawców
- Wspomnienie: 31 stycznia
- Beatyfikacja: 2 czerwca 1929, Rzym — Pius XI
- Kanonizacja: 1 kwietnia 1934, Rzym — Pius XI