Kastylia i formacja kapłańska
Dominik de Guzmán urodził się około 1170 roku w Caleruega w Kastylii, w szlacheckiej rodzinie de Guzmán. Jego matka Juana d'Aza — beatyfikowana w 1828 roku — miała przed narodzinami syna sen proroczy. Dominik studiował teologię i filozofię w Palencji, gdzie zasłynął z gorliwości i ascezy — w czasie głodu oddał swoje książki, by nakarmić ubogich. Około 1196 roku został kanonikiem regularnym w katedrze w Osmie.
Przełomowy dla powołania Dominika okazał się wyjazd do Danii, kiedy towarzysząc biskupowi Diego d'Azebes przez południową Francję, zetknął się z herezją katarską, która ogarnęła tysiące wiernych. Zrozumiał, że Ewangelię trzeba głosić ubóstwem i pokorą, nie przepychem.
Misja wśród albigensów i narodziny Zakonu
Od 1206 roku Dominik wraz z biskupem Diego prowadzili misję w Langwedocji, dysputując z katarami, zakładając wspólnoty dla nawróconych kobiet i głosząc kazania. Gdy Diego zmarł w 1207 roku, Dominik kontynuował misję sam przez kilkanaście lat, mimo wybuchu krucjaty albigenskiej (1209), której nie popierał jako metody nawracania.
W 1215 roku Dominik zebrał wokół siebie grupę braci — kaznodziejów i studentów teologii — i założył w Tuluzie zaczątek przyszłego zakonu. Sobór Laterański IV nakazał, by nowe zakony przyjmowały już istniejące reguły — Dominik wybrał Regułę świętego Augustyna. W 1216 roku papież Honoriusz III zatwierdził Zakon Kaznodziejski (dominikanie, OP — Ordo Praedicatorum).
Studium i przepowiadanie — charyzmat dominikański
Dominik był przekonany, że skuteczne głoszenie Ewangelii wymaga solidnego wykształcenia teologicznego. Od początku przy klasztorach dominikańskich działały szkoły filozofii i teologii. Zakon szybko zakorzenił się na wielkich uniwersytetach — w Paryżu, Bolonii i Oksfordzie. To właśnie dominikanie wydali największych scholastyków średniowiecza: Alberta Wielkiego i Tomasza z Akwinu.
Dominik pragnął, by bracia żyli w ubóstwie i poświęcili się wyłącznie głoszeniu słowa Bożego. Połączenie kontemplacji, ubóstwa i aktywnego apostolatu stało się trwałą cechą duchowości dominikańskiej.
Różaniec i kult maryjny
Tradycja przypisuje Dominikowi otrzymanie Różańca od Maryi podczas modlitwy w Prouille we Francji. Choć historycy debatują nad szczegółami tej tradycji, pewne jest, że Dominik intensywnie propagował modlitwę różańcową. Dominikanie stali się głównymi propagatorami Różańca w całym Kościele.
Śmierć, kanonizacja i dominikanie w Polsce
Dominik de Guzmán zmarł 6 sierpnia 1221 roku w Bolonii, wyczerpany nieustanną pracą misyjną. Miał około 51 lat. Kanonizował go papież Grzegorz IX 3 lipca 1234 roku. Wspomnienie liturgiczne: 8 sierpnia.
Dominikanie przybyli do Polski w 1222 roku — zaledwie rok po śmierci założyciela — sprowadzeni przez biskupa Iwona Odrowąża. Bazylika Dominikańska w Krakowie jest jednym z najważniejszych miejsc kultu w Polsce. Polska prowincja dominikańska jest jedną z największych i najaktywniejszych na świecie.
- Patron: astronomów, nauki, Różańca Świętego
- Wspomnienie: 8 sierpnia
- Kanonizacja: 3 lipca 1234, Rieti — Grzegorz IX
- Dominikanie w Polsce od: 1222 roku