Czym jest sakrament kaplanstwa?
Sakrament kaplanstwa, zwany tez sakramentem swiecen (łac. ordinatio), jest jednym z siedmiu sakramentow Kosciola katolickiego. Przez niego mezczyzni sa konsekrowani i upelnomocnieni do pelnienia swietej posługi w Kosciele. Kosciol wyroznia trzy stopnie tego sakramentu: diakonat, prezbiteriat i episkopat.
Katechizm Kosciola Katolickiego (KKK 1536) naucza, ze sakrament swiecen to sakrament, przez ktory wypelnia sie poslanie powierzone przez Chrystusa apostolom. Kaplan dziala in persona Christi - w osobie Chrystusa Głowy - szczegolnie w Eucharystii, sprawowaniu sakramentow i głoszeniu Słowa Bozego.
Kosciol odroznia kaplanstwo powszechne (wszystkich ochrzczonych) od kaplanstwa sluzebnego (wynikajacego ze swiecen). To drugie sluzy temu pierwszemu: kaplan wyszwiecony istnieje dla ludu, nie zas lud dla niego.
Trzy stopnie swiecen - diakon, prezbiter, biskup
Diakonat jest pierwszym stopniem. Diakoni pomagaja biskupom i kaplanom, moga głosic homilie, udzielac chrztu, asystowac przy slubach, rozdziela Komunie Swieta i przewodniczyc pogrzebom. W Kosciele istnieje diakonat stały (mezczyzni zonaci lub samotni, ktorzy nie daza do kaplanstwa) oraz diakonat przejsciowy (krok przed prezbiteratem).
Prezbiteriat (kaplanstwo) jest drugim stopniem. Prezbiterzy (ksieza) pod zwierzchnoscia biskupa sprawuja Eucharystie, głosza Słowo, sprawuja sakramenty (w tym spowiedz i namaszczenie chorych) i prowadza wspolnoty parafialne. Sa wspolpracownikami biskupa i uczestnikami jego kaplanstwa.
Episkopat (biskupstwo) jest pelnia sakramentu kaplanstwa. Biskupi sa nastpecami apostolow, maja pelnie kaplanstwa i zarzadzaja diecezjami. Tylko biskupi moga wyswiecac kaplanow i bierzmowac (choc to ostatnie mozna delegowac prezbiterom). Sukcesja apostolska - nieprzerwany lancuch przekazywania wladzy od apostolow - jest kluczowa dla waznosci swiecen.
Obrzed swiecen kapłanskich
Centralnym i konstytutywnym elementem sakramentu swiecen jest wlozenie rak biskupa na głowe wyswiecanego i modlitwa konsekracyjna. Te dwa gesty - milczace wlozenie rak i głosna modlitwa - tworza materie i forme sakramentu.
Towarzyszace obrzedy (choc nie konstytutywne dla waznosci) maja gleboke znaczenie symboliczne:
- Prostacja - kandydaci leza krzyzem podczas litanii do Wszystkich Swietych, wyrazajac pokore i zaleznosc od Boga
- Namaszczenie dloni olejem krzyzma - poswiecenie rak kaplana do sprawowania Eucharystii
- Przekazanie pateny i kielicha - symbol władzy sprawowania Eucharystii
- Pocałunek pokoju od biskupa i kaplanow - przyjecie do grona prezbiterow
Celibat kapłanski - charyzmat i zobowiazanie
W Kosciele latinskim (zachodnim) kandydaci do prezbiteratu skladaja slub celibatu przed przyjęciem diakonatu. Celibat dla Krolestwa Bozego jest wiec warunkiem kaplanstwa prezbiteratu w tym obrządku.
Celibat nie jest dogmatem wiary, lecz dyscyplina koscielna o glebokichn podstawach teologicznych:
- Upodabnia kaplana do Chrystusa, ktory byl bezzenien i oddany w pelni misji
- Pozwala na niepodzielne poswiecenie sie posłudze i wiernym
- Jest eschatologicznym znakiem Krolestwa Bozego, gdzie nie ma malzenstwa (Mt 22,30)
- Wyraza calkowity dar z siebie dla Kosciola - oblubienicy Chrystusa
W Kosciolach katolickich obrzadku wschodniego (np. greckokatolicki, melchicki) zonaci mezczyzni moga byc wyswiecani na diakonow i prezbiterow, choc biskupi sa wybierani sposrod celibatariuszy. Kosciol prawosławny ma podobna praktyke.
Dyskusja o celibacie w Kosciele zachodnim trwa - papez Franciszek w posynodalnej adhortacji Querida Amazonia (2020) nie otworzyl drogi do wyswiecania zonatych mezczyzn, podkreslajac wartosc celibatu. Temat jednak pozostaje zywym elementem eklezjalnej rozmowy.
Kaplanstwo jako słuzba i misja
Sakrament kaplanstwa nie jest przywilejem ani kariera - jest powolaniem i słuzba. Jezus wyraznie odroznil styl kaplanstwa chrzescijanskiego od władzy swieckiej: Kto chce byc wielki, niech bedzie sługa (Mt 20,26). Kaplan wyszwiecony istnieje dla innych: by im głosic Ewangelia, im słuzyc sakramentami, za nich sie modlic i z nimi isc przez zycie.
Charakter sakramentu - podobnie jak chrztu i bierzmowania - jest niezatarty: raz wyswiecony kaplan pozostaje nim na zawsze, nawet jesli zostanie dispensed od wykonywania posługi. Kaplanstwo wyciska w duszy trwaly slad, ktory jest uczestnictwem w kapłanstwie samego Chrystusa.