Czym jest rachunek sumienia
Rachunek sumienia to modlitewne spojrzenie na swoje życie w świetle Bożych przykazań i ewangelicznych wskazań. Nie jest to zwykłe przypomnienie sobie złych czynów - to akt wiary, w którym staję przed Bogiem z otwartym sercem i proszę Ducha Świętego o światło, by zobaczyć siebie takim, jakim On mnie widzi.
Święty Ignacy Loyola rozróżniał "rachunek ogólny" (przegląd całego dnia) i "rachunek szczegółowy" (praca nad jedną konkretną wadą lub cnotą). Przed spowiedzią zalecany jest rachunek ogólny obejmujący cały okres od ostatniej spowiedzi.
Jak przeprowadzić rachunek sumienia
Zacznij od modlitwy do Ducha Świętego. Tradycyjna inwokacja: "Duchu Święty, oświeć moje sumienie..." przygotowuje serce na przyjęcie prawdy o sobie. Następnie przejrzyj swoje życie według struktury:
Wobec Boga: Czy zachowałem wiarę - czy nie miałem wątpliwości, które starałem się rozwiązać? Czy modliłem się regularnie? Czy uczestniczyłem w niedzielnej Mszy Świętej? Czy przystąpiłem do komunii świętej będąc w grzechu ciężkim? Czy nie bluźniłem, nie nadużywałem imienia Bożego?
Wobec bliźnich: Czy szanowałem rodziców i przełożonych? Czy nie skrzywdziłem nikogo słowem, czynem, zaniedbaniem? Czy nie kłamałem, nie obmawiałem, nie oczerniałem? Czy byłem uczciwy w pracy i życiu zawodowym?
Grzechy ciężkie i powszednie
Kościół rozróżnia grzechy ciężkie (śmiertelne) i powszednie (lekkie). Grzech ciężki wymaga do spowiedzi podania rodzaju i (przybliżonej) liczby. Grzech powszedni można wyznać ogólnie, choć dokładniejsze wyznanie pomaga w nawróceniu.
Trzy warunki grzechu ciężkiego: poważna materia, pełna świadomość, dobrowolna zgoda woli. Brak któregokolwiek z tych elementów zmniejsza lub usuwa ciężkość grzechu. Wątpliwości co do ciężkości grzechu najlepiej omówić ze spowiednikiem.
- Grzechy myślą - złe pragnienia, zazdrość, nieczyste myśli przyzwalane
- Grzechy słowem - kłamstwo, plotkowanie, bluźnierstwo, słowa raniące
- Grzechy uczynkiem - czyny przeciwne przykazaniom
- Grzechy zaniedbaniem - dobre czyny, które powinienem był spełnić
Wzbudzenie żalu i postanowienie poprawy
Po rachunku sumienia niezbędne jest wzbudzenie żalu za grzechy. Żal doskonały (z miłości do Boga) gładzi nawet grzechy ciężkie przed przystąpieniem do spowiedzi. Żal niedoskonały (z bojaźni przed karą lub z powodu brzydoty grzechu) wystarczy do ważności sakramentu pokuty.
Postanowienie poprawy to ważny element przygotowania - musi być szczere i konkretne. Nie chodzi o obietnicę perfekcji, lecz o wolę unikania okazji do grzechu i korzystania ze środków pomocnych w nawróceniu. Nawet jeśli po spowiedzi ponownie upadamy w ten sam grzech, postanowienie było szczere, jeśli w chwili spowiedzi naprawdę chcieliśmy się poprawić.
Częstotliwość spowiedzi
Kościół nakazuje spowiedź co najmniej raz w roku (precept wielkanocny). Jednak duchownicy zalecają spowiedź miesięczną lub nawet częstszą - nie tylko po grzechach ciężkich, ale jako regularne oczyszczenie i źródło łaski. Święty Jan Paweł II spowiadał się co tydzień. Regularna spowiedź jest najskuteczniejszym środkiem walki z wadami głównymi i postępu w cnotach.