Początki zakonu pauliskiego — pustelnia i kontemplacja
Zakon Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika, zwany paulinami, jest jedynym zakonem kontemplacyjnym pochodzenia węgierskiego. Jego duchowym patronem jest święty Paweł z Teb (zm. ok. 342) — uważany za pierwszego pustelnika chrześcijańskiego. Historycznym założycielem wspólnoty pauliskiej był węgierski błogosławiony Euzebius z Ostrzyhomia, który w 1256 roku zjednoczył kilka grup pustelniczych żyjących na wzgórzach Węgier.
Papież Urban V zatwierdził Zakon Paulinów w 1368 roku. Zakonnicy przyjęli Regułę świętego Augustyna, kładąc szczególny nacisk na kontemplację, liturgię i maryjolną pobożność.
Paulini na Jasnej Górze — wielkie powołanie
Przełomowy moment w historii paulinów nastąpił w 1382 roku, gdy książę Władysław Opolczyk sprowadził pauliskich mnichów z Węgier na wzgórze Jasna Góra koło Częstochowy, powierzając im opiekę nad przywiezionym z Rusi obrazem Matki Bożej Częstochowskiej. Obraz Czarnej Madonny stał się centrum narodowego kultu maryjnego.
Kolejne wieki umocniły tą rolę: obrona Jasnej Góry przed Szwedami w 1655 roku, śluby Jana Kazimierza (1656), koronacja obrazu papieskimi koronami (1717).
Obrona Jasnej Góry 1655 roku
Największym dramatem w historii klasztoru jasnogórskiego była obrona twierdzy przed wojskami szwedzkimi podczas potopu. W listopadzie 1655 roku około 3000 Szwedów oblegało twierdzę bronioną przez zaledwie 160 żołnierzy i kilkudziesięciu pauliskich zakonników z przeorem Augustynem Kordeckim na czele. Oblegańie trwało 40 dni — i mimo ogromnej przewagi nieprzyjaciel musiał się wycofać.
Cud obrony Jasnej Góry stał się symbolem ocalenia Polski i Kościoła. Kordecki zapisał tamte zdarzenia w kronice Nova Gigantomachia, której echo słychać w Potopie Henryka Sienkiewicza.
Duchowość pauliska i Apel Jasnogórski
Paulini pozostają zakonem kontemplacyjnym. Centrum ich życia jest Liturgia Godzin sprawowana uroczyście, medytacja i adoracja Najświętszego Sakramentu. Szczególną cechą ich duchowości jest całkowite poświęcenie się Maryi.
Codziennym wyrazem tej duchowości jest Apel Jasnogórski — modlitwa odprawiana każdego wieczoru o godzinie 21:00 na Jasnej Górze, transmitowana przez Polskie Radio. Miliony Polaków łączą się w tej chwili duchowo z Jasną Górą.
Paulini dziś — stróże sanktuarium i misjonarze
W Polsce, obok Jasnej Góry, paulini prowadzą klasztory w:
- Leśniowie k. Żareki — sanktuarium Matki Bożej Leśniowskiej
- Krakowie (Skałka) — sanktuarium świętego Stanisława biskupa i męczennika
- Wieluniu
- Wieruszowie
Klasztor na Skałce w Krakowie jest szczególnie ważny — to tu w 1079 roku zginął święty Stanisław, patron Polski. Paulini opiekują się tym miejscem od XIV wieku. Zakon prowadzi też misje zagraniczne — w Brazylii, Australii i Niemczech, niosąc polską tradycję maryją i kult Matki Bożej Częstochowskiej w świat.