Ofiarowanie Panskie - historia i znaczenie liturgiczne
Swieto Ofiarowania Panskiego, obchodzone 2 lutego, nalezy do najstarszych uroczystosci chrzescijanskich. Swoja nazwe zawdzieczaa ewangelicznemu opisowi z Ewangelii wedlug swietego Lukasza (Łk 2,22-40), gdzie czytamy, ze Jozef i Maryja - wypelniajac zydowski nakaz prawa Mojzeszowego - przynieslii czterdziestodniowego Jezusa do swiatyni jerozolimskiej, aby ofiarowac Go Panu i dokonac rytualnego oczyszczenia matki.
W swiatyni spotkali dwoje ludzi: starca Symeona i prorokine Anne. Symeon, ktoremu Duch Swiety objetrywil, ze nie umrze, zanim nie ujrzy Mesjasza, wzial dziecie na rece i wypowiedzial slynny kantyk - Nunc Dimittis: Teraz, o Władco, pozwol odejsc słudze Twemu w pokoju, wedlug Słowa Twojego. Bo widzialy oczy moje Twoje zbawienie (Łk 2,29-30). Słowa te do dzis spiewane sa w Komplecie - ostatniej modlitwie dnia z Liturgii Godzin.
Swieto jest ostatnim akcentem Bozego Narodzenia - zamyka liturgicznie okres objawien Chrystusa. Dawniej nazywano je Hypapante (spotkanie) - spotkanie Zbawiciela z ludem Bozym. W kalendarzu liturgicznym ma range swieta (nie uroczystosci).
Matka Boska Gromniczna - polska tradycja
W Polsce i innych krajach slowianskich swieto 2 lutego jest powszechnie znane jako Matka Boska Gromniczna lub po prostu Gromniczna. Nazwa pochodzi od gromnic - duzych woskowych swiec, ktore sa swiecone podczas uroczystej procesji i Mszy Swietej w tym dniu.
Gromnica symbolizuje Chrystusa - Swiatlosc swiata (J 8,12). Słowa Symeona: Swiatlo na oswiecenie pogan i chwale ludu Twego, Izraela staly sie teologicznym fundamentem tego symbolu. Poswiecona gromnica byla w polskich domach przechowywana przez caly rok jako:
- ochrona przed burza i piorunami (stad gromnica - od grzmotu)
- swiatlo zapalane przy lozu umierajacego (towarzyszenie w przejsciu przez smierc)
- symbol Chrystusa strzegacego domowego ogniska
- blogosławienstwo pol i zbiorow
Tradycja niesienia zapalonych swiec podczas procesji siega V-VI wieku i jest jednym z najpiekniejszych gestow liturgicznych - cale zgromadzenie staje sie niejako procesja Symeona niosacego Swiatlosc ku swiatyni.
Liturgia - procesja ze swiecami i Msza Swieta
Obrzed swieta rozpoczyna sie od poswiecenia swiec i procesji. Kaplan poswiecaa gromnice, wierni zapalaja je i w procesji wchodza do kosciola - symbolizujac wejscie Chrystusa do swiatyni. Spiewany jest przy tym kantyk Symeona i antyfony podkreslajace motyw swiatlosci.
Msza Swieta w tym dniu ma teksty przeniknete symbolika spotkania: Boga z czlowiekiem, starosci z dzieciectwem, Starego Przymierza z Nowym. Drugie czytanie z Listu do Hebrajczykow (Hbr 2,14-18) mowi o wcieleniu Syna Bozego, ktory stal sie podobny do braci we wszystkim - by moc ich zbawic.
W Polsce 2 lutego jest tez Dniem Zycia Konsekrowanego - ustanowionym przez Jana Pawla II w 1997 roku. To dzien modlitwy za osoby zakonne i konsekrowane, ktorych cale zycie jest - podobnie jak ofiara Jezusa w swiatyni - poswiecone Bogu.
Teologiczne przeslanie - spotkanie ze Zbawicielem
Teologia tego swieta koncentruje sie na motywie spotkania. Jezus przychodzi do swiatyni - miejsca obecnosci Bozej - i Sam jest obecnoscia Boza. Symeon i Anna reprezentuja ta czesc ludzkosci, ktora przez dlugie wieki w wierze oczekiwala Mesjasza. Spotkanie z Chrystusem jest wypelnieniem wszystkich pragnien i tesktnot czlowieka.
Słowa Symeona do Maryi: A Twoja dusze miecz przeniknie (Łk 2,35) zapowiadaja juz Kalwarie - Maryja jest przedstawiana tu jako wspolcierpiacca z Synem, ktora od samego poczatku wiedziala, ze jej macierzynstwo bedzie znaczone krzyzem. To wlasnie dlatego w ikonografii maryjnej Matka Boza Bolesna (Pieta) jest tak scisle zwiazana z obrazem Matki Bozej Gromnicznej - swiatlosc i krzyz spotykaja sie w jednej tajemnicy.
W liturgii Kosciola wschodniego (Hypapante) to swieto ma nawet wyzsza range i jest obchodzone z wielka uroczystoscia. Caly Kosciol - wschodni i zachodni - widzi w tym dniu symbol swojej wlasnej misji: niesc Chrystusa - Swiatlosc - swiatu pograzzonemu w ciemnosci.
Zwyczaje ludowe i meteorologiczna tradycja
W Polsce 2 lutego jest tez tradycyjnie dniem prognozowania pogody - podobnie jak w innych kulturach europejskich. Jesli w Gromniczna swieci slonce, mialo to oznaczac dluga zime; gdy pochmurno - rychla wiosne. Choc to tradycja ludowa, swiadczy o tym, jak gleboko to swieto wroslo w polska kulture agrarna.
Poswiecone gromnice byly wynoszone podczas burzy i zapalane jako modlitwa o ochrone domu. Ten zwyczaj - choc dzis nieco zapomniany - pieknie wyraaza wiare w Chrystusa, ktory jest Swiatloscia rozpraszczajaca wszelkie ciemnosci, w tym ciemnosc leku i zywiolow natury.