Założenie Niepokalanowa przez ojca Kolbe
Niepokalanów powstał w 1927 roku z inicjatywy ojca Maksymiliana Marii Kolbe OFM Conv — franciszkanina konwentualnego, kapłana o niezwykłej energii i głębokiej miłości do Maryi Niepokalanej. Kolbe w 1917 roku założył w Rzymie Rycerstwo Niepokalanej (Militia Immaculatae), ruch maryjny mający na celu ewangelizację przez Maryję.
W 1927 roku książę Jan Drucki-Lubecki ofiarował franciszkanom działkę w Teresinie pod Sochaczewem na Mazowszu. Ojciec Kolbe z grupą braci zbudował tu od podstaw klasztor, kościół i zakład wydawniczy. Nazwał go Niepokalanów — Miasto Niepokalanej. W ciągu kilku lat wspólnota rozrosła się do kilkuset braci, stając się największym klasztorem zakonnym w Polsce.
Centralne miejsce w duchowości Niepokalanowa zajmuje zawierzenie Niepokalanej — Kolbe nauczał, że Maryja jest najpewniejszą drogą do Chrystusa i do miłości bliźniego. Każdy brat Niepokalanowa składał akt zawierzenia Niepokalanej i żył w jej służbie.
Działalność wydawnicza i misyjna
Od pierwszych lat istnienia Niepokalanów był potężnym centrum wydawniczym. Kolbe rozumiał, że media są nowoczesnym narzędziem ewangelizacji. W Niepokalanowie wydawano:
- Rycerz Niepokalanej — miesięcznik maryjny, który w szczytowym nakładzie (1938) osiągnął niemal milion egzemplarzy — był jednym z największych nakładów prasowych w ówczesnej Polsce
- Mały Dziennik — codzienna gazeta o nakładzie 137 000 egzemplarzy
- Różne periodyki dla dzieci i młodzieży
Ojciec Kolbe myślał też o misji globalnej. W 1930 roku wyjechał z grupą braci do Japonii i założył klasztor i wydawnictwo maryjne w Nagasaki — Mugenzai no Sono (Ogród Niepokalanej). Klasztor ocalał po wybuchu bomby atomowej w 1945 roku, gdyż Kolbe zbudował go po wschodniej stronie wzgórza.
Święty Maksymilian — ofiara miłości w Auschwitz
W 1939 roku Niemcy zajęli Niepokalanów. Ojciec Kolbe zorganizował opiekę dla uchodźców — w klasztorze znalazło schronienie ok. 3000 Polaków i 1500 Żydów. W lutym 1941 roku Kolbe został aresztowany przez Gestapo i skierowany do Auschwitz jako więzień nr 16670.
W lipcu 1941 roku, gdy jeden z więźniów zbiegł, komendant zarządził karę zbiorową: dziesięciu więźniów miało zostać zagłodzonych na śmierć. Gdy jeden z wybrańców, Franciszek Gajowniczek, zapłakał nad swymi dziećmi, ojciec Kolbe wstąpił z szeregu i poprosił, by go wziąć zamiast ojca rodziny. Komendant niespodziewanie wyraził zgodę.
Kolbe przebywał w bunkrze głodowym przez dwa tygodnie, modląc się i śpiewając pieśni z pozostałymi skazańcami. Gdy inni już nie żyli, 14 sierpnia 1941 roku — w wigilie święta Wniebowzięcia NMP — zabito go zastrzykiem fenolu. Beatyfikowany przez Pawła VI w 1971 roku jako wyznawca, kanonizowany przez Jana Pawła II w 1982 roku jako męczennik. Na ceremonii był obecny Franciszek Gajowniczek.
Niepokalanów dziś — klasztor, muzeum i pielgrzymki
Po wojnie Niepokalanów odrodził się jako centrum wydawnicze i duszpasterskie. Dziś mieści się tu:
- Klasztor franciszkanów konwentualnych z kościołem pod wezwaniem Niepokalanej i Świętego Maksymiliana
- Muzeum Świętego Maksymiliana Kolbe — cela klasztorna ojca Kolbe, jego rzeczy osobiste, historia Rycerstwa Niepokalanej
- Redakcja i drukarnia miesięcznika Rycerz Niepokalanej, wciąż wydawanego
- Kaplica Różańcowa, grota Matki Bożej z Lourdes, stacje drogi krzyżowej
Niepokalanów leży w gminie Teresin, powiecie sochaczewskim, ok. 50 km na zachód od Warszawy. Dojazd pociągiem linii Warszawa–Łowicz–Łódź (stacja Szymanów lub Teresin); samochodem drogą S8 lub A2. Klasztor jest otwarty dla pielgrzymów; organizowane są tu rekolekcje, Msze Święte i dni skupienia. Główny odpust: 14 sierpnia (wspomnienie Świętego Maksymiliana) i 8 grudnia (Niepokalane Poczęcie NMP).