Wjazd Mesjasza do Jerozolimy
Niedziela Palmowa — liturgicznie Niedziela Męki Pańskiej — rozpoczyna Wielki Tydzień, najbardziej intensywny i najświętszy tydzień roku kościelnego. Tego dnia wspominamy triumfalny wjazd Jezusa do Jerozolimy, opisany przez wszystkich czterech ewangelistów (Mt 21,1-11; Mk 11,1-10; Łk 19,28-40; J 12,12-19).
Jezus wjechał do Jerozolimy na osiołku — spełniając proroctwo Zachariasza: Raduj się wielce, Córo Syjonu, wołaj radośnie, Córo Jeruzalem! Oto twój Król przychodzi do ciebie, sprawiedliwy i zwycięski. Pokorny — jedzie na osiołku (Za 9,9). Tłumy witały Go okrzykami Hosanna! (co znaczy Zbaw nas!), kładąc na drodze płaszcze i gałązki palm oraz oliwek.
Paradoks tego dnia jest uderzający: ten sam tłum, który witał Jezusa jako Mesjasza-Króla, za pięć dni wołać będzie Ukrzyżuj Go!. Niedziela Palmowa jest zatem dniem o podwójnym obliczu — tryumfu i zapowiedzi tragicznej męki.
Symbolika palmy i wjazdu na osiołku
Każdy element opisu jest głęboko symboliczny:
- Osiołek — zwierzę pokoju, w przeciwieństwie do konia wojskowego. Jezus przychodził nie jako zbrojny zdobywca, ale jako Król Pokoju
- Gałązki palm — w starożytnym Izraelu palma była symbolem zwycięstwa i radości. W tradycji apokaliptycznej zbawieniu towarzyszy trzymanie gałązek palmowych (Ap 7,9)
- Płaszcze na drodze — gest oddania królewskiego, wywodzący się ze zwyczaju okazywania czci wchodzącemu królowi
- Hosanna! — okrzyk bliskoznaczny z Zbaw nas!. Skierowany do Chrystusa miał podwójny sens: natychmiastowy (wyzwolenie spod jarzma Rzymu) i głębszy (odkupienie grzechu)
Liturgia Niedzieli Palmowej
Liturgia tego dnia ma wyjątkową strukturę. Na początku Mszy Świętej odprawia się procesję z palmami: wierni trzymają w rękach poświęcone palmy lub gałązki wierzbowe i przechodzą do kościoła lub wewnątrz świątyni, śpiewając Hosanna i antyfony. Kapłan błogosławi palmy i odczytuje opis wjazdu do Jerozolimy.
Następnie — w dramatycznym kontraście — liturgia słowa przynosi pełną Pasję (opis Męki Pańskiej) według jednej z Ewangelii synoptycznych. Czytana jest zwykle przez kilku lektorów, oddając dramatyczny charakter poszczególnych scen. W kulminacyjnym momencie śmierci Jezusa wszyscy klękają lub skłaniają głowy.
Kolor liturgiczny to czerwień — kolor Królewski i kolor krwi.
Palmy i palmy wielkanocne w Polsce
Polska tradycja palmowa jest wyjątkowa na skalę europejską. W wielu regionach przynoszone są nie prawdziwe palmy (niedostępne w polskim klimacie), lecz artystyczne kompozycje z roślin:
- Palmy wileńskie — barwne, wysokie kompozycje z suszonych kwiatów, traw, ziół i kolorowych bibuł, sięgające nawet kilku metrów wysokości
- Palmy kurpiowskie — charakterystyczne dla regionu Kurpi, wykonane z kolorowych wstążek, bibułkowych kwiatów i gałązek
- Palmy z wierzbowych gałązek — w tradycji ludowej palma wielkanocna wykonana była z wierzbowych baźin (kotków), barwinka, bukszpanu i suszonych kwiatów
W Lipnicy Murowanej koło Bochni odbywa się corocznie konkurs palm wielkanocnych — palmy mierzą nawet kilkanaście metrów i są prawdziwymi dziełami sztuki. Tradycja ta wpisana jest na UNESCO Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego.
Wielki Tydzień — droga ku Passze
Po Niedzieli Palmowej nadchodzą kolejne święte dni:
- Wielki Poniedziałek, Wtorek, Środa — dni rozważań i ostatnich przygotowań
- Wielki Czwartek — Msza Wieczerzy Pańskiej, ustanowienie Eucharystii i Kapłaństwa
- Wielki Piątek — Liturgia Męki Pańskiej, Droga Krzyżowa
- Wielka Sobota — cisza, postu, oczekiwanie przy Grobie Pańskim i Wigilia Paschalna
Niedziela Palmowa jest zatem bramą do najświętszego czasu roku — wejście przez nią powinno być pełne świadomości, że zmierzamy ku śmierci i zmartwychwstaniu naszego Pana.