Milczenie w tradycji monastycznej
Ojcowie Pustyni uczynili milczenie fundamentem swojego życia. Abbas Arsenios, jeden z najsłynniejszych anachoretów, mawiał: "Wielokroć żałowałem, że mówiłem, ale nigdy, że milczałem." Tradycja monastyczna rozróżnia milczenie zewnętrzne (cisza miejsca i ust) od milczenia wewnętrznego (uciszenie myśli i namiętności) - to drugie jest celem i owocem duchowej pracy.
Święty Benedykt poświęcił milczeniu cały rozdział swojej Reguły (Rozdział VI). Wskazał, że mnich powinien "miłować milczenie" i "rzadko i z powagą przemawiać." Nie chodzi o niemowę czy pogardę dla słowa, lecz o tę właściwą ekonomię słów, która sprawia, że kiedy się mówi - mówi się coś ważnego.
Cisza jako modlitwa
Cisza przed Bogiem jest formą modlitwy - być może najgłębszą. Psalm 62 zaczyna się od słów: "Jedynie w Bogu spokój znajduje moja dusza" (w oryginale hebrajskim: "Tylko do Boga milczenie moja dusza"). Prorok Eliasz nie spotkał Boga w wichurze, trzęsieniu ziemi ani ogniu - lecz w głosie subtelnej ciszy (1 Krl 19,12).
Kontemplacja chrześcijańska zmierza właśnie ku temu milczeniu - gdy przestają działać słowa i obrazy, a dusza trwa w prostym, bezpośrednim zjednoczeniu z Bogiem. Mistycy nazywali ten stan "modlitwą prostego spojrzenia" lub "modlitwą serca".
Milczenie w praktyce codziennej
Jak praktykować milczenie w hałaśliwym świecie? Duchownicy radzą kilka kroków:
- Pięć minut ciszy po wstaniu - przed sięgnięciem po telefon
- Cisza przy posiłkach przynajmniej kilka razy w tygodniu
- Wyłączenie muzyki i radia podczas jazdy samochodem
- Regularne rekolekcje w milczeniu - choćby jeden dzień w roku
- Cisza nocna jako przygotowanie do nocnego odpoczynku przed Bogiem
Milczenie a słowo
Milczenie i słowo nie są przeciwieństwami - są partnerami. Dobre słowo rodzi się z milczenia, tak jak Słowo Boże wyłoniło się z odwiecznej ciszy Ojca. Święty Jan od Krzyża pisał: "Słowo Ojca wypowiedział Ojciec w wiecznym milczeniu - i w milczeniu powinno być słyszane przez duszę."
Dla chrześcijanina milczenie jest nie ucieczką od rzeczywistości, lecz powrotem do korzeni - do tej ciszy, z której Bóg stworzył świat i w której stale podtrzymuje je w istnieniu. Wejść w milczenie to wejść w rzeczywistość Boga.