Pierwsze lata komunizmu w Polsce
Po 1945 roku komuniści przejęli władzę w Polsce, a Kościół katolicki stał się natychmiast ich głównym problemem. Ponad 90% Polaków było katolikami - Kościół miał ogromny autorytet moralny i sieć instytucji (szkoły, szpitale, prasa, organizacje). Władze komunistyczne, wzorując się na Związku Sowieckim, przystąpiły do systematycznego ograniczania wpływów Kościoła.
W 1950 roku władze przejęły Caritas - katolicką organizację charytatywną - i zaprowadziły własne kierownictwo. Szkoły religijne zostały upaństwowione, nauka religii stopniowo ograniczana. Klasztory objęto kontrolą, a wiele z nich zamknięto lub przekształcono.
Uwięzienie Prymasa Wyszyńskiego
Szczytowym momentem represji było aresztowanie Prymasa Polski, kardynała Stefana Wyszyńskiego, w nocy z 25 na 26 września 1953 roku. Bezpośrednim powodem był jego publiczny protest przeciwko polityce personalnej władz wobec Kościoła i odmowa uznania dekretów, które podwały obsadzanie stanowisk kościelnych władzy komunistycznej.
Prymas Wyszyński przebywał w internowaniu przez trzy lata (1953-1956) - w Rywałdzie, Stoczku Warmińskim, Prudniku i Komańczy. Mimo izoloacji, w Komańczy napisał "Jasnogórskie Śluby Narodu" - tekst, który ks. Prymas Wyszyński przygotował na Jubileusz 300-lecia Ślubów Jana Kazimierza (1956).
Wielka Nowenna i Millenium
Po zwolnieniu z internowania w październiku 1956 roku Prymas Wyszyński zainicjował Wielką Nowennę - dziewięcioletni program przygotowań do Millennium Chrztu Polski (1966). Była to genialna strategia pastoralna i polityczna jednocześnie - Kościół zamiast walczyć politycznie z komunizmem, prowadził głębią ewangelizację narodu.
Program Millennium zakończył się tryumfem Kościoła - podczas gdy rząd organizował swoje "Tysiąclecie Państwa Polskiego" z udziałem nomenklatury, setki tysięcy Polaków gromadziły się przy nawiedzonej kopii obrazu Matki Bożej Częstochowskiej przemierzającej kraj.
Droga do 1989 roku
Kościół w PRL stopniowo odbudowywał swoją pozycję. Wybór kard. Karola Wojtyły na papieża w 1978 roku i jego pierwsza pielgrzymka do Polski w 1979 roku były przełomowe - Jan Paweł II wypowiedział słowa, które stały się hasłem wolnościowym: "Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi. Tej ziemi!" Solidarność 1980-81 wyrosła m.in. z duchowego odrodzenia inspirowanego przez Kościół.