Dlaczego kolory w liturgii maja znaczenie?
Liturgia katolicka jest rzeczywistoscia wielozmyslowa: angazuje wzrok, słuch, wech (kadzidło), dotyk (woda, olej) i smak (Eucharystia). Kolory szat liturgicznych (kasulek, stol, dalmatyk, ornatow) sa czescia tego bogatego jezyka symbolu, przez ktory Kosciol wyraza wiare i uczucia religijne.
Ogolne Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego (OWMR 346) stwierdza: Kolory szat liturgicznych nadaja zewnetrzny wyraz charakterowi sprawowanych tajemnic wiary i wrazliwemu rozumieniu zycia chrzescijanskiego w ciagu roku liturgicznego. Kolory sa wiec jezykiem teologicznym - nie ozdoba, lecz katecheza.
Tradycja kolorow liturgicznych ksztaltowala sie stopniowo przez wieki i bywa rozna w roznych obrządkach katolickich (np. w obrządku ambrozjanskim stosowane sa nieco inne reguly). W Kosciele zachodnim (obrzadek lacinski) Innocenty III (XII-XIII w.) jako jeden z pierwszych opisal systematycznie uzycie kolorow. Kodyfikacje dokonat Pius V w 1570 r.
Kolor biały - radosc i chwała
Biały (lub złoty) jest kolorem radosci, chwały, czystosci i uroczystosci. Jest stosowany podczas najwazniejszych swiat roku liturgicznego:
- Boze Narodzenie i okres Bozego Narodzenia
- Wielkanoc i caly okres wielkanocny (50 dni)
- Uroczystosci Panskie (Boze Cialo, Przemienienie, Chrystus Krolem)
- Uroczystosci maryjne (np. Niepokalane Poczecie, Wniebowziecie)
- Swieta swietych niebedacych meczennikamii
- Uroczystosci Wszystkich Swietych (1 listopada)
Biel symbolizuje zwyciestwo nad smiercia, czystosc serca, chwale Zmartwychwstałego. W Apokalipsie aniolowie i zbawieni sa odziani w białe szaty. Złoto - jako wariacja bieli - wyraza krolewska godnosc Chrystusa i Kościola.
Kolor czerwony - krew i ogien Ducha
Czerwony noszony jest w dwoch roznych kontekstach teologicznych:
- Krew i meczenstwo - w dni swietych meczennikow (Szczepan, Lucja, Jan Chrzciciel, apostolowie Piotr i Pawel). Czerwien przypomina o cenie oddania zycia za wiare.
- Ogien Ducha Swietego - w Niedziele Zeslania Ducha Swietego (Zielone Swiatki), w czasie Mszy na poczatku Adwentu i Soboru, oraz w Mszach o Duchu Swietym. Duch Swiety zstapit w postaci ognistych jezykow - stad czerwien.
Czerwien stosowana jest tez w Niedziele Palmowa i podczas Mszy Wieczerzy Panskiej w Wielki Czwartek - jako wspomnienie Krwi Chrystusa.
Kolor fioletowy (fiolety i purpura) - pokuta i oczekiwanie
Fioletowy (purpurowy) wyraza ducha pokuty, nawrocenia i oczekiwania. Jest kolorem czasow przygotowania:
- Adwent - czas oczekiwania na przyjscie Chrystusa, przygotowania i duchowego czuwania
- Wielki Post - 40-dniowy czas pokuty i nawrocenia przed Wielkanoca
- Wigilie wielkich uroczystosci (dawna praktyka)
- Msza zalobna (zob. nizej)
Fioletowy to kolor przejscia: miedzy ziemia a niebem, miedzy grzechem a laska, miedzy oczekiwaniem a spełnieniem. Jego uzycie zaprasza do wewnetrznej refleksji i oczekiwania. W Polsce i wielu krajach slowianskich kolor ten jest wyraznie kojarzony z Adwentem i Wielkim Postem - z powsciagliwoscia, modlitwa i postem.
Kolor zielony - czas zwykly i wzrost
Zielony jest kolorem Okresu Zwyklego - najdluzszego czasu roku liturgicznego (ok. 33-34 tygodnie). Wyraza nadzieje, wzrost duchowy, zycie. To kolor przyrody, wegetacji, plodnosci - zycia wciaz rosnacego w Chrystusie.
Okres Zwykly podzielony jest na dwa bloki: miedzy Bozym Narodzeniem a Wielkim Postem (kilka tygodni) oraz miedzy Zielonymi Swiatkami a Adwentem (wieksza czesc roku). W tym czasie Kosciol rozwaaza misterium Chrystusa w zwyczajnym zyciu - Jego nauczanie, cuda, spotkania z ludzmi.
Zielen Okresu Zwyklego uczy czegos waznego: swietosc nie dokonuje sie tylko w wielkich uroczystosciach, ale w szarosci codziennosci. Wzrost w lasce, wiara zywa i owocna, milosc blizniego - to owoce zielonego czasu.
Kolor rozowy, czarny i inne
Rozowy (łac. rosaceus) pojawia sie dwa razy w roku jako zlatgodzenie pokutnej purpury:
- III Niedziela Adwentu (Gaudete - Radujcie sie) - wezwanie do radosci posrod Adwentu
- IV Niedziela Wielkiego Postu (Laetare - Wesel sie) - radosna przerwa w Wielkim Poscie
Czarny byl tradycyjnie kolorem zalobnym (Msza za zmarlych, Wielki Piatek). Dzis jest rzadko stosowany - w wielu krajach zastapiony przez fioletowy lub biały (jako kolor zmartwychwstania).
Złoty moze zastapic kazdy inny kolor w uroczystosciach (jest forma bieli). W wielu parafiach złote ornaty sa zarezerwowane na najwazniejsze uroczystosci: Wielka Noc i Boze Narodzenie.
Znajomosc kolorow liturgicznych pomaga wiernym czytac jezyk Kosciola i swiadomie uczestniczyc w liturgii - widzac w szatach kaplana nie tylko estyke, ale teologie przezywanej tajemnicy.