Historia cudownej figury Matki Bożej Kodeńskiej
Sanktuarium w Kodeńu nad Bugiem kryje jedną z najbardziej niezwykłych historii w dziejach polskiej religijności. Cudowna figura Matki Bożej pochodzi z XVII wieku i wiąże się z imieniem Mikołaja Sapiehy. Według tradycji Sapieha, będący wówczas marszałkiem wielkim litewskim, uroczyście przyrzekł, że jeśli odzyska zdrowie, przyniesie do Kodeńu słynną figurę Matki Bożej przechowywaną w kaplicy prywatnej papieża Urbana VIII. Gdy tak się stało, Sapieha — by dotrzyamać ślubu — w 1630 roku faktycznie wywiazł figurę z Rzymu, co wywołało ogromny skandal dyplomatyczny.
Papież Urban VIII rzucił na Sapiehę klątwę, lecz po długich negocjacjach figura pozostała w Kodeńu. Co więcej, Urban VIII uznał ją za cudowną i w 1631 roku wydał specjalny dekret zezwalający na kult. Kodeń stał się odtad celem pielgrzymek z całego Podlasia i Polesia.
Opis cudownej figury
Figura Matki Bożej Kodeńskiej to rzeżba wykonana z drewna, przedstawiająca Maryję z Dzieciątkiem Jezus. Stylistycznie nawiązuje do tradycji zachodnioeuropejskiej, co odrożnia ją od wielu innych polskich wizeruneków maryjnych. Maryja ukazana jest w koronie, z berem w dłoni, jako Królowa nieba i ziemi. Dzieciątko Jezus błogosławi prawą ręką, trzymając w lewej kulę ziemską — symbol władzy nad światem.
Figura kilkakrotnie była zagrożona zniszczeniem — podczas wojen kozackich, potopu szwedzkiego, a później wojen napoleońskich. Za każdym razem wiernym udawało się ją ukryć i ochroaniać.
Koronacja i tytuł Królowej Podlasia
Największym momentem w historii kodeńskiego sanktuarium była uroczysta koronacja figury papieskimi koronami w 1723 roku. Był to jeden z pierwszych takich aktów w Polsce i wyraz oficjalnego uznania przez Kościół powszechny cudownego charakteru wizerunku. Tytuł Królowej Podlasia nadany Matce Bożej Kodeńskiej wyraża głębokie przekonanie mieszkańców Podlasia, że Maryja jest ich szczególną Orędowniczką i Opiekunką.
Jan Paweł II podczas swojej pielgrzymki do Polski w 1991 roku wspomniał Kodeń jako szczególne miejsce maryjne na wschodzie Polski.
Sanktuarium dziś — pielgrzymki i liturgia
Współczesny Kodeń przyciąga corocznie tysiące pielgrzymów, szczególnie w uroczystość Matki Bożej Kodeńskiej (8 września — Narodzenie NMP) oraz w sierpniu podczas wielkich pielgrzymek podlaskich. Piękny kościół pw. Świętej Anny, zbudowany w stylu barokowym, jest sercem sanktuarium. Obok kościoła funkcjonuje dom pielgrzyma, gdzie pątnicy mogą się zatrzymać na nocleg i rekolekcje.
- Odległość od Białej Podlaskiej: ok. 30 km
- Główne odpuśty: 8 września, 15 sierpnia, maj (miesiąc maryjny)
- Opieka duszpasterska: Oblaci Maryi Niepokalanej
- Dom pielgrzyma: noclegi i wyżywienie dla grup
Znaczenie dla Kościoła na Podlasiu
Kodeń leży blisko granicy z Białorusią, na styku różnych tradycji religijnych — katolicyzmu i prawosławia. Sanktuarium pełni rolę swoistego pomostu między kulturami. Pielgrzymują tu wierni z Białorusi, Ukrainy i Litwy, co nadaje miejscu wymiar ekumeniczny i ponadnarodowy. Sanktuarium w Kodeńu pozostaje żywym centrum duchowości maryjnej na polskim wschodzie, miejscem, gdzie tradycja splata się z żywą wiarą.