Powstaniec i artysta — lata młodości Adama Chmielowskiego
Adam Chmielowski urodził się 20 sierpnia 1845 roku w Igołomii koło Krakowa, w rodzinie ziemiańskiej. Już w młodości dał się poznać jako człowiek o wyjątkowej wrażliwości i odwadze. Kiedy wybuchło Powstanie Styczniowe 1863 roku, siedemnastoletni Adam stanął do walki. Podczas bitwy pod Mełchowem odniósł ciężką ranę — w wyniku postrzału musiano mu amputować nogę. Doświadczenie bólu i przegranej nie złamało go, lecz pchnęło ku głębszym poszukiwaniom sensu życia.
Po zakończeniu walk Chmielowski studiował malarstwo w Paryżu, Monachium i Warszawie. Jego obrazy szybko zyskały uznanie — szczególną sławę przyniosło mu płótno Ecce Homo, przedstawiające Chrystusa w cierniowej koronie. Przyjaźnił się z wybitnymi postaciami polskiej kultury: Stanisławem Witkiewiczem, Heleną Modrzejewską i Janem Matejką. Wydawało się, że ma przed sobą świetlaną karierę artystyczną.
Nawrócenie i powołanie do służby ubogim
W 1880 roku Chmielowski wstąpił do nowicjatu jezuitów w Starej Wsi, jednak ze względu na zły stan zdrowia musiał go opuścić. Przez kilka lat przeżywał głęboki kryzys duchowy, który ostatecznie doprowadził go do radykalnego nawrócenia. Około 1884 roku przeprowadził się do ogrzewalni miejskiej w Krakowie — miejsca, gdzie nocowali bezdomni i nędzarze — i zaczął dzielić z nimi życie.
W 1887 roku Adam Chmielowski przyjął habit tercjarski franciszkański i przybrał imię Brat Albert. Odtąd w szarym habicie franciszkańskiego tercjarza pracował wśród krakowskiej biedoty. Organizował jadłodajnie, schroniska, kąpieliska i warsztaty pracy dla bezdomnych. Mawiał, że należy być dobrym jak chleb — prostym, pożytecznym i dostępnym dla wszystkich.
Założyciel Albertynów i Albertynek
W 1888 roku Brat Albert założył Zgromadzenie Braci Posługujących Ubogim, zwanych albertynami, a rok później — Zgromadzenie Sióstr Posługujących Ubogim (albertynki). Oba zgromadzenia poświęcone były bezpośredniej pomocy najbiedniejszym: bezdomnym, kalekim, starcom i dzieciom ulicy. Działalność Brata Alberta szybko rozprzestrzeniła się poza Kraków — otwierał kolejne schroniska w Galicji.
Brat Albert przyciągał do swego dzieła ludzi ze wszystkich warstw społecznych. Jego charyzmat łączył ewangeliczną prostotę z głęboką modlitwą kontemplacyjną. Sam regularnie wyjeżdżał na pustelnie i odosobnienia, szukając sił w ciszy i adoracji Najświętszego Sakramentu.
Śmierć, beatyfikacja i kanonizacja
Adam Chmielowski zmarł 25 grudnia 1916 roku w Krakowie, w wigilię Bożego Narodzenia, w otoczeniu braci ze swego zgromadzenia. Miał 71 lat. Jan Paweł II, który jako młody człowiek i kapłan głęboko cenił postać Brata Alberta (napisał o nim dramat Brat naszego Boga), beatyfikował go 22 czerwca 1983 roku w Krakowie. Kanonizacja odbyła się 12 listopada 1989 roku w Rzymie. Wspomnienie liturgiczne Świętego Brata Alberta przypada 17 czerwca.
Kult i znaczenie w Polsce
Święty Brat Albert jest patronem artystów plastyków i malarzy, a także opiekunów osób bezdomnych i społecznie wykluczonych. W Polsce działa dziś wiele instytucji noszących jego imię — schroniska, domy pomocy, jadłodajnie i pracownie artystyczne. Jego wizerunek w szarym habicie, z rozłożonymi ramionami, stał się ikoną polskiej dobroczynności. Słowa Karola Wojtyły — Trzeba być dobrym jak chleb — streszczają duchowość Brata Alberta i pozostają inspiracją dla kolejnych pokoleń Polaków.
- Patron: artystów, malarzy, bezdomnych i ubogich
- Wspomnienie: 17 czerwca
- Beatyfikacja: 22 czerwca 1983, Kraków — Jan Paweł II
- Kanonizacja: 12 listopada 1989, Rzym — Jan Paweł II